Set dis per scuvrir che tia vita n'è nagin cas: ti es creà/creada cun intenziun, per ina finamira.
Di 1
La lectura d'oz
Meditaziun
Siara ils egls be per in mument e pensa a la pli fina chaussa che ti has mai vis: las venas d'ina föglia, il model d'in flocun naiv, la moda co che in naschiu serra ses det enturn il tes. Ussa conscidera che Dieu ha duvrà questa medema premura, senza prescha e fitg exacta, cura ch'el ha fatg tai. Exactamain da quai chanta il psalmist David en il Psalm 139, e ses text n'è betg ina prelecziun teologica, mabain in act d'adoraziun sperdà, naschì or da la lunga sin dal sagid. David scriva: «Ti has furmà mes ren, ti m'has tessì en il corp da mamma. Jau ta engraziel che jau sun fatg uschè engrondivamain e miraculusamain; miraculus èn tes faitgs, e miu olma sa quai fitg bain» (Psalm 139:13-14). Il pled «ren» sa referescha a las parts las pli intimas, als rains, ils quals valevan en il pensar ebraic sco la sedia dal pli profund esser. Dieu n'ha betg be schizzà tai da dadora; el ha furmà tes lieus zuppads. «Tessì» porta l'idea dad esser tessì ensemen, sco in maester che lavura sin in tessend en il stgir, pazient e precis, senza smarschar insatge. Per quel che legia per l'emprima giada, qua la simpla vardad: ti n'eras betg in accident cosmic, betg ina casualitad biologica, betg ina sbagl che insatgi stuess declerar davent. Avant che ti has fatg tia emprima respiraziun, era Dieu gia a l'ovra vid tai. Per il credent che va gia daditg cun il Segner: fa posa tar quai, David di «miu olma sa quai fitg bain». Savair questa vardad n'è betg destinà da restar en il chau. Ella duai arrivar uschè profundamain che tia olma la sa, uschia sco che ti pulmun sa da respirar. Oz portan blers dad ans ferendas che susuran il cuntrari da quest psalm. Refusa, fallida, las paraulas nunpremurusas da insatgi che ans avess stuì amar meglier: questas vuschs èn ferma. Ma ellas n'han nagina autoritad. Quel che t'ha tessì en zuppentad discurra pli ferm che mintga vusch che t'ha mai dit che ti na vales nagut. Ti es vegnì fatg cun intent, cun in scopo, d'in Dieu che ha numnà sia ovra miraculusa. Lascha questa pleda arrivar oz: miraculus. Betg adattà. Betg acceptabel. Miraculus.
Di 2
La lectura d'oz
Meditaziun
I dat ina dumonda che persequitescha quasi mintga cor human, silenziusamain: «Pertge sun jau qua?» Nus tschertgain la resposta en la carriera, en las relaziuns, en las prestaziuns, e savens era en il fund da nossa stancladad, cur che nagut auter n'ha pudì cuntentar nus. Ils texts da today na laschan betg nus en l'incertezza. Els respundan a questa dumonda cleramain, e la resposta è pli liberanta che la gronda part da nus n'avain mai ristgà da crair. L'apostel Paul scriva a la communitad d'Efesus e arriva tar ina da las frasas las pli impurtantas da tut la Scrittura: «Nus essan ses ovra, creads en Jesus Cristus per fatgas bunas, che Dieu ha preparà davant, per che nus las faschian» (Efesers 2,10). Il pled tradius cun «ovra» è il pled grec *poiema*, la basa da nossa pleda «poema». Ti es il poema da Dieu. In poema n'è mai in cas; mintga pled è tschernì, mintga vers è messa cun intenziun, mintga ritmus è voluntari. E quest poema, di Paul, è vegnì scrit per far insatge: per ir en las fatgas bunas che Dieu ha preparà davent da l'entschatta. Per il lectur nov: observa tge che vegn directamain avant il vers 10. Paul ha declerà en ils versets 8 e 9 che nus na vegnin betg sauvads tras noss agens sforzs u tras nossa bunadad. La grazia, la favur da Dieu che na vegn betg guadagnada e che na vegn betg meritada, è l'unica basa da nossa salvaziun. Ma la grazia n'è mai la fin da la istorgia; ella n'è be l'entschatta. Nus na vegnin betg sauvads tras fatgas bunas, mabain absolutamain per ellas. Ina destinaziun è construida en tia spendrada. Il profet Jeremia discurra a in pievel en exil, spustà, confus, che sa dumonda sche Dieu al ha emblidà, e ses pled è: «Jau enconuschel ils plans che jau hai per vus, di il SIGNUR, plans da pasch e betg da donn, per dar a vus futur e spranza» (Jeremia 29,11). Questa frasa signifitga in futur e ina spranza. Sche ti has il sentiment dad esser en exil today, lunsch da là nua che ti has pensà d'esser, malsiguraz davart tes proxim pass, ha il messadi da Dieu betg midà. El n'ha betg revedì ses plans per tai. El pensa anc adina pensaments da pasch davart tai, e fatgas bunas spetgan gia sin il sendé davant tai.
Di 3
La lectura d'oz
Meditaziun
Bleras e blers dad ans èn stads ina giada a ina crusada, intginas giadas ina litterala, intginas giadas quella invisibla che ta tegna sveglia a las 2 la damaun. Tge direcziun? Tge plaz, tge relaziun, tge isch? Il giavisch da enconuscher la dretga via è ina da las pli universalas aspiraziuns dal cor uman. Ils texts d'oz na ans dattan nagina carta cun mintga svolta marcada. Els ans dattan insatge meglier: els ans preschentan il creatur da la carta svess. «Fida al Segner cun tut tes cor e na t'appoggia betg sin tia atgna raschun. Renconuscha el sin tut tias vias, ed el drizza tias sendas» (Proverbis 3,5-6). Salomon, il pli sag um che ha mai vivì, na di betg che noss spiert saja senza valur u che pensar saja fauss. El ans avertescha d'in tschert mode da s'appoggiar: da quel che metta nossa atgna perspectiva limitada en il center e tracta la sabientscha da Dieu sco ina cumplettaziun e betg sco funtauna. «Cun tut tes cor» è la frasa decisiva. Ina mesa confidenza n'è nagina confidenza, ella è ina tractativa. Dieu na dumonda betg ina maioranza da tia confidenza. El dumonda tut. Per qualchün che è nov en la Scrittura voul «renconuscher el» simplamain dir: manar Dieu en mintga chantun da tia vita, betg mo en ils chantuns da dumengia, betg mo en ils chantuns da disperaziun, mabain er en ils chantuns ordinaris da mardi suentermezdi. La empermischun colliada cun in tal renconuscher en tut la vita è maraviglius: el drizza tias sendas. Betg: el propona. Betg: el stumpla. Mabain: el drizza. Il Psalm 37 agiunscha a questa confidenza ina nuanza che vegn facilmain survesida. «Give legria en il Segner, ed el ta dat tut quai che tes cor giavischa» (Psalm 37,4). Blers legian quai sco ina transacziun: ta legrar da Dieu, survegnir quai che ti vuls. Ma la verdad pli profunda è pli bella: cur che ti ta legras sincerament da Dieu, vegnan tes giavischs furmads dal cor da Dieu. Ti cumenzas a vulair quai ch'el vul. La via ed il giavisch cumenzan a s'unir. Per la creditenta e per il crenditent experimentà è quai ina invitaziun d'examinar betg mo, sch'ins confida a Dieu las decisiuns, mabain er sch'ins sa legra propi dad el, betg da ses dons, betg da ses respostas, mabain dad el svess.
Di 4
La lectura d'oz
Meditaziun
Jesus era sentà sin ina costa, circumdà da glieud simpla: pescaders cun mauns dirs, scrutaders d'impostas cun istorgias cumplitgadas, mammas cun egls stanchels, malsauns e tschertgaders. El ha guardà vi da els e ha dit insatge che ha stuì far taschair mintga discurs: «Vus essas il sal da la terra» e «Vus essas la glisch dal mund» (Matteus 5:13-14). Betg «vus pudessas esser» ni «vus duessas empruvar d'esser». Vus **essas**. Preschent. Ina decleraziun, betg ina instrucziun. En il mund antic n'era il sal betg mo in condiment da maisa, anzi: el era tgisa da survivenza. Il sal mantegneva la charn dal putrir, deva gust a la minestra e vegniva duvrà en pacts e en il cult. Ina terra senza sal sa guasta. Cura che Jesus ha numnà ses suandaders il sal da la terra, ha el ditg: vossa preschientscha en quest mund n'è betg decorativa, ella mantegna. Vus fermais la decomposiziun. Vus purtais gust là nua che regnass auter insipidezza e mortoriadad. La dumonda ch'el metta n'è betg, sche vus essas sal, mabain sche vus avais pers la savur, sche l'influenza che duess currer natiralmain or d'ina vita surdada a Dieu è vegnida dilueda tras cumpromiss u taschair. L'maniera da la glisch è dal medem urgenta. «Ina citad che sa chatta sin ina muntogna na po betg vegnir zuppada» (Matteus 5:14). La glisch na stuai betg s'ostiar per esser glisch. Ella glischa simplamain, e la stgirezza n'ha nagina risposta. Jesus di che vossa vita, vossa vita reala, mintgadi e ordinaria, duai funcziunar sco questa citad sin la muntogna. Betg ina producziun. Betg in spectacul religius. Ina vaira clerezza che deriva da la colliaziun cun la funtauna. «Questa vossa glisch duai glischar uschia davant ils umans, ch'els vesan vossas bunas ovras e gloreschan voss Bab che è en tschiel» (Matteus 5:16). Observai la destinaziun da la glisch: ella n'envida betg cun quai che la glieud t'admirescha. Ella finescha cun quai che la glieud glorifitgescha Dieu. Per il nov cartent è quai voss mandat: vus essas vegnids salvads per ina finamira che tutga las persunas enturn vus. Per il suandader da Jesus da lunga data merita quai in examen quiet: ha vossa glisch glischà, u è ella vegnida zuppada sut la mesira da l'occupaziun, da la tema u dal lent sbuffar d'in cor ch'è daventà cumadaivel? La finamira n'è betg be sin la gronda scena. Ella glischa en ina paraula buna, en ina preschientscha fidada, en ina vita che ha ina odur differenta dal mund enturn.
Di 5
La lectura d'oz
Meditaziun
En il chapitel 12 da l'epistola als Romans datti in mument, nua che Paul fa tut quietamain insatge remartgabel: avant che dir be ina pleda davart ils dons, discurra el da quai, co che nus ans guardain nus sezs. «Perquai di jau a mintgin d'ensemen, pervia da la grazia che m'è stada dada: Nagin duai s'imaginar dad esser dapli che quai ch'el è, mabain tenor la mesira da la fidanza che Dieu ha distribuì a mintgin, duai el avair ina buna opiniun» (Romans 12:3). El planta l'entira discussiun davart ils dons en la terra da l'umiltad, perquai che in dun mal chapì daventa in trofeu, ed in trofeu na serva a nagin auter che a quel che al tegna en maun. Paul declera lura insatge che avess surprais ses emprims lecturs, che vivevan en in mund che classifitgava las persunas tenor naschientscha, ritgezza e status: mintga commember dal corp è necessari. Profezia, servetsch, instrucziun, exortaziun, dar, manar, misericordia: quai n'èn betg premis per ils impressiunants. Quai èn instruments che vegnan mess en maun da glieud ordinaria per il bain dals auters. Il mund grec admirava l'ero solitar. Paul mussa dentant sin in corp, nua che l'ieli na po betg dir a la maun: «Jau n'hai betg basegn da tai.» Pieder maina la medema ideja pli lunsch e dat ad ella ina grevezza che duess far star en nus: «Mintgin applitgheschi la grazia ch'el ha survegnì, per servir als auters, sco buns administraders da la multifara grazia da Dieu» (1 Petrus 4:10). Il pled «administrader» è la clav. In administrader na possedescha betg quai ch'el administrescha: ellum vegn confidà alguaretg per incumbensa d'in auter. Tes dun n'è mai stà tes per l'amassar, per l'zuppar u per l'duvrar per tes agen avanzament. El t'è vegnì confidà per las persunas enturn tai. Suenter vegn il scopo fitg concret. Forsa has ti passentà ons a ta dumandar tge che tes scopo saja e tschertgà sin l'orizont ina grondiusa clamada. Ma savens è il scopo gia en tias mauns: en la moda co che ti animeschas in ami descuraschà, en la fidaivladad quieta da tes servetsch, en la generositad che ti porschas senza far canera. La dumonda n'è betg be: «Tge dun hai jau?», mabain: «Duvr jau quai che m'è vegnì dà per il bain dals auters e per la gloria da Dieu?» Quai è la vita d'in administrader, e quai è la vita dal scopo.
Di 6
La lectura d'oz
Meditaziun
La citad da Colossai era situada vid ina via da commerzi plain activitad, e las persunas a las qualas Paul scriva viveva ina vita divisa e partida en chombras, uschia sco blers da nus fan oz: las chaussas sacras en in chantun, la lavur ordinaria en in auter, la vita da famiglia insanua tut auter. En quest mund divis metta Paul ina frasa sco ina crap en aua quieta: «E tut quai che vus faschais cun plaids u cun fatgs, faschai tut en il num dal Segner Jesus, e engraziai a Dieu il Bab tras el» (Colossais 3,17). Tut quai. Tut. Nagin chantun da la vita resta ordaifer questas pleds. Per qualchün che legia per l'emprima giada è quest vers ina porta averta: ti n'has basegn da nagin pulpit e da nagin titel per viver ina vita cun senn. Il past che ti cuschinas, l'e-mail che ti trametas, il paviment che ti scuas, il uffant che ti cuvras la saira: tut quai po vegnir fatg «en il num dal Segner Jesus». Questa frasa na vul betg dir d'appitschar ina etichetta religiusa a tut quai che ti fas. Ella vul dir da far quai sut sia autoritad, en ina moda dignitusa da ses caracter, sco represchentant da tgi ch'el è. Per quels che van gia dapi onns cun Dieu, datti qua ina corrent pli profunda. Paul scriva a servients, en la situaziun originala a sclavs, e di ad els da lavurar «cun tut il cor, sco per il Segner e betg per umans» (Colossais 3,23). Quai eran persunas senza status, senza renconuschientscha, senza premi terrestre en vista. E Paul di ad els che lur public n'è betg lur patrun, mabain il Segner svess. Quai midada tut. La lavur la pli invisibla, fatga cun fidaivladad, vegn vesida da quel il cuntaschen da la vista dal qual vala il pli. Quai è il gron regal da quest di: il senn da la vita n'è betg resalvà als mument spectaculars. El viva en ils ordinaris, cur che ti decidas da metter tut tes cor en quai che ti has davant tai. La dumonda n'è mai propi «Èsi questa lavur dignitusa da mai?». La dumonda è «Mettai jau quai che è dignitus en questa lavur?». Cur che la resposta è gea, cur che ti lavas ils plats u mainas la seduta u tgirais il genitur vegl sco per il Segner, lura chaminas ti en il senn da la vita, exact là nua che ti stas.
Di 7
La lectura d'oz
Meditaziun
Nus arrivain tar l'ultim di da quest viadi, e Paul ans inscuntra qua betg tar la meta, mabain en il center da la cursa, exact là nua che la gronda part da nus vivan. «Betg che jau hajia gia cuntanschì quai u saja gia perfet», scriva el en Filippers 3,12, «mabain jau cuora suenter, per pir cuntanscher quai per il qual Jesus Cristus m'ha era chapì.» Quai è l'apostel Paul, l'um che ha scrit ina bun part dal Nov Testament, che ha fundà communitads en tut il mund enconuschent, che era vegnì rapì fin en il terz tschiel. E el di: jau n'sun betg arrivà. Jau m'extendan anc. En quai è ina gronda allevgiaziun e ina gronda sfida. L'allevgiaziun è questa: ti na dastgas betg avair tut clers avant che ti entschaivas ad ir en tia destinaziun. Era Paul era anc en moviment. La sfida è questa: il persequitar na dastga betg sa fermar. El reducescha tut ad in moviment decisiv: «emblidond tge che sto davos mai e tendend mai vers tge che sto davant mai, cuor jau vers la meta, al premi da la clamada tut auta da Dieu en Cristus Jesus» (Filippers 3,13-14). Emblidar. Tender. Currer. Quai èn verbs activs, voluntaris e permanents. L'autur da l'epistola als Ebreers agiunta l'maletg che fa tut vivent: ina gronda nivla da perditgas, umens e dunnas fidaivels da mintga temp, che ans circumdan sco in stadion plain da quels che han gia currì lur cursa. «Preschentain davent mintga grevezza e il pech che nus empedescha uschè facilmain, e currin cun perseveranza la cursa che ha vegnida messa davant nus» (Ebreers 12,1). Observa: i para la cursa «messa davant nus». Betg la cursa d'insatgi auter. Betg la cursa che ti avessas giavischà. Quella che sto davant tai, cun tes agen sendé, tes agens dons, tia agena clamada. Quest’emna has ti vis che ti es vegnì creà cun intenziun, per in intent; che Dieu t'ha furmà avant che ti has tratg flad, ch'el ta clama tar tes num, ch'el ha mess dons en tias mauns e lavur davant tes pes. La dumonda che resta è quella che be ti pos respunder: vul ti currer? Vul ti metter giu la grevezza dals sbagls da ier e era da las gloria da ier, fixar tes egls sin Jesus e currer la cursa ch'el ha marcà per tai? La meta è davant ti. La clamada è auta. E quel che ta ha mess en moviment è fidaivel da manar tai fin al piz.