შვიდი დღე იმის აღსამოჩენად, რომ შენი ცხოვრება შემთხვევითი არ არის: შენ შეგქმნეს განზრახვით და დანიშნულებით.
დღე 1
დღევანდელი საკითხავი
ჩაფიქრება
ერთი წამით დახუჭე თვალები და გაიხსენე ყველაზე რთული აგებულების რამ, რაც კი ოდესმე გინახავს: ფოთლის ძარღვები, ფიფქის ნახატი, ახალშობილი, რომელიც თითებს შენს თითებზე ახვევს. ახლა იფიქრე, რომ ღმერთმა იმავე დაუჩქარებელი და ზედმიწევნითი მზრუნველობით შეგქმნა შენც. სწორედ ამას გალობს ფსალმუნში 139 მეფსალმუნე დავითი, და ამას ის არ წერს თეოლოგიური ლექციის სახით, არამედ პირადი გაოცებით დაბადებული, სუნთქვაშეკრული თაყვანისცემის სახით. დავითი წერს: „რამეთუ შენ შეჰქმენ ჩემი თირკმელები, დამიფარე მე დედაჩემის მუცელში. გადიდებ შენ, რადგან საკვირველად და საოცრად ვარ შექმნილი. საკვირველია შენი საქმეები და ჩემი სული კარგად იცნობს ამას“ (ფსალმუნი 139:13-14). აქ „თირკმელები“ ნიშნავს ყველაზე შინაგან ნაწილებს, რომლებიც ებრაულ აზროვნებაში უღრმესი „მეს“ საჯდომად ითვლებოდა. ღმერთმა მხოლოდ გარედან არ დაგხატა, ის შენს დაფარულ ადგილებსაც ქმნიდა. „დამიფარე“ გადმოსცემს ქსოვის, ერთმანეთთან შეკავშირების აზრს, თითქოს ოსტატი ხელოსანი სიბნელეში დგამს და მოთმინებით, ზუსტად მუშაობს, არაფერს გამორჩება. პირველად მკითხველისთვის სიმართლე მარტივია: შენ არ ხარ კოსმოსური შემთხვევითობა, არც ბიოლოგიური დამთხვევა, არც შეცდომა, რომელიც ვინმემ უნდა გაამართლოს. სანამ პირველად ამოისუნთქავდი, ღმერთი უკვე მუშაობდა შენზე. მორწმუნისთვის კი, ვინც დიდი ხანია უფალთან დადის, დაფიქრდი: დავითი ამბობს „ჩემი სული კარგად იცნობს“. ეს ჭეშმარიტება მხოლოდ გონებაში არ უნდა დარჩეს. ის იმდენად ღრმად უნდა დამკვიდრდეს, რომ შენმა სულმა იცოდეს ისე, როგორც ფილტვებმა იციან სუნთქვა. დღეს ჩვენგან ბევრს ჭრილობები აქვს, რომლებიც ამ ფსალმუნის საპირისპიროს ჩურჩულებს. უარყოფა, მარცხი, ისეთი ადამიანის დაუფიქრებელი სიტყვები, ვინც უკეთ უნდა გვყვარებოდა: ეს ხმები ხმამაღალია, მაგრამ ისინი უფლებამოსილნი არ არიან. ის, ვინც ფარულად გაგაერთიანა, უფრო ხმამაღლა ლაპარაკობს, ვიდრე ნებისმიერი ხმა, რომელიც გეუბნებოდა, რომ არაფერს ნიშნავ. შენ შეგქმნეს მიზანით, მიზნისთვის, ღმერთმა, რომელმაც თავის საქმეს საკვირველი უწოდა. დღეს ეს სიტყვა გულში ჩაგრჩეს: საკვირველი. არა საკმარისი. არა მისაღები. საკვირველი.
დღე 2
დღევანდელი საკითხავი
ჩაფიქრება
არსებობს კითხვა, რომელიც ჩუმად აწუხებს თითქმის ყველა ადამიანის გულს: „რატომ ვარ აქ?“ პასუხს ვეძებთ კარიერაში, ურთიერთობებში, მიღწევებში და ზოგჯერ საკუთარი გამოფიტვის ფსკერზეც, როცა სხვა არაფერმა დაგვაკმაყოფილა. დღევანდელი მონაკვეთები არ გვტოვებს ვარაუდებში. ისინი ამ კითხვას ნათლად პასუხობენ და ეს პასუხი უფრო გვათავისუფლებს, ვიდრე ჩვენ უმეტესობას გვჯეროდა. მოციქული პავლე, ეფესოს ეკლესიას რომ სწერს, ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან წინადადებამდე მიდის მთელ წმინდა წერილში: „რადგან ჩვენ მისი ქმნილება ვართ, შექმნილნი ქრისტე იესოში კეთილი საქმეებისთვის, რომლებიც წინასწარ განამზადა ღმერთმა, რათა მათში ვიაროთ“ (ეფესელთა მიმართ 2:10). სიტყვა, რომელიც აქ „ქმნილებად“ არის თარგმნილი, ბერძნული სიტყვაა პოიემა, ჩვენი სიტყვის „პოემის“ ფესვი. შენ ღმერთის პოემა ხარ. პოემა შემთხვევით არ იწერება: ყოველი სიტყვა შერჩეულია, ყოველი სტრიქონი განზრახვითაა დაწერილი, ყოველი რიტმი გააზრებულია. და ეს პოემა, ამბობს პავლე, დაიწერა იმისთვის, რომ რაღაც აკეთოს: იაროს იმ კეთილ საქმეებში, რომლებიც ღმერთმა წინასწარ განამზადა. ახალმა მკითხველმა ყურადღება მიაქციოს, რა წინ უსწრებს მე-10 მუხლს. პავლემ მე-8 და მე-9 მუხლებში ნათლად თქვა, რომ ჩვენ ვერ ვიხსნით თავს საკუთარი ძალისხმევით ან სიკეთით. მადლი, ღმერთის დაუმსახურებელი წყალობა, ჩვენი ხსნის ერთადერთი საფუძველია. მაგრამ მადლი არასოდეს არის ამბის დასასრული, ის მისი დასაწყისია. ჩვენ კეთილი საქმეებით კი არ ვხსნილვართ, მაგრამ ზუსტად მათთვის ვხსნილვართ. შენს გადარჩენაში დანიშნულებაა ჩადებული. წინასწარმეტყველი იერემია ელაპარაკება გადასახლებულ ხალხს, თავისი ადგილიდან აყრილს და დაბნეულს, რომელსაც ეგონა, რომ ღმერთმა დაივიწყა, და ამ სიტყვას აძლევს: „რადგან ვიცი, რა ზრახვებიც მაქვს თქვენზე, ამბობს უფალი, მშვიდობის ზრახვები და არა ბოროტებისა, რათა მოგცეთ მომავალი და იმედი“ (იერემია 29:11). ამ სიტყვების აზრი ასეთია: მომავალი და იმედი. თუ დღეს გადასახლებაში გრძნობ თავს, იქიდან შორს, სადაც წარმოგედგინა, რომ იქნებოდი, და შემდეგი ნაბიჯი გაურკვეველია, ღმერთის გზავნილი არ შეცვლილა. მას შენთვის განზრახვები არ გადაუხედავს. ის კვლავ მშვიდობის ფიქრებით ფიქრობს შენზე და წინ, გზაზე, უკვე გელოდება კეთილი საქმეები.
დღე 3
დღევანდელი საკითხავი
ჩაფიქრება
ჩვენს უმრავლესობას ერთხელ მაინც დავდგომივართ გზაჯვარედინზე: ზოგჯერ პირდაპირი მნიშვნელობით, ზოგჯერ კი იმ უხილავზე, რომელიც ღამის ორ საათზე ძილს გიფრთხობს. რომელი მიმართულება? რომელი სამსახური, რომელი ურთიერთობა, რომელი კარი? სწორი გზის ცოდნის სურვილი ადამიანის გულის ერთ-ერთი ყველაზე საყოველთაო ლტოლვაა. დღევანდელი მონაკვეთები არ გვაძლევს რუკას, სადაც ყველა შემოსახვევია აღნიშნული. ისინი გვთავაზობს რაღაც უკეთესს: გვაცნობს თავად რუკის შემქმნელს. „მიენდე უფალს მთელი შენი გულით და შენს გონებას ნუ დაეყრდნობი. ყველა შენს გზაზე ეცან მას და ის გაგიმართავს სვლას“ (იგავ. 3:5-6). სოლომონი, ყველაზე ბრძენი ადამიანი, ვინც კი ოდესმე უცხოვრია, არ გვეუბნება, რომ ჩვენი გონება უსარგებლოა ან რომ ფიქრი ცუდია. ის გვაფრთხილებს განსაკუთრებული სახის დაყრდნობისგან: როცა ჩვენი შეზღუდული თვალსაზრისი ცენტრში დგას, ხოლო ღვთის სიბრძნე წყაროს კი არა, დამატების როლს თამაშობს. მთავარი სიტყვები არის „მთელი შენი გულით“. ნახევრად მინდობა მინდობა არ არის, ეს მოლაპარაკებაა. ღმერთი არ ითხოვს შენი ნდობის უმრავლესობის ხმას. ის ითხოვს მთელ ნდობას. საღვთო წერილში ახალი მკითხველისთვის „ეცან მას“ უბრალოდ ნიშნავს, რომ ღმერთი შეიყვანო შენი ცხოვრების ყველა კუთხეში: არა მხოლოდ საკვირაო კუთხეებში, არა მხოლოდ სასოწარკვეთის კუთხეებში, არამედ სამშაბათის ჩვეულებრივი შუადღის კუთხეებშიც. დაპირება, რომელიც ამგვარ მთლიან აღიარებას ახლავს, თვალწარმტაცია: ის გაგიმართავს სვლას. არ გირჩევს. არ გიბიძგებს. გიმართავს. ფსალმუნი 37 ამ მინდობას ისეთ ელფერს მატებს, რომელიც ადვილად რჩება შეუმჩნეველი. „ისიამოვნე უფლით და მოგცემს შენი გულის სურვილებს“ (ფსალმ. 37:4). ბევრი ამას გარიგებად აღიქვამს: ისიამოვნე ღმერთით და მიიღე, რაც გინდა. მაგრამ უფრო ღრმა ჭეშმარიტება გაცილებით ლამაზია: როცა ნამდვილად ისიამოვნებ ღმერთით, შენი სურვილები მისი გულით ყალიბდება. იწყებ იმის სურვილს, რაც მას სურს. გზა და სურვილი ერთმანეთს ერწყმის. გამოცდილი მორწმუნისთვის ეს მოწვევაა, შეამოწმოს არა მხოლოდ ენდობა თუ არა ღმერთს თავის გადაწყვეტილებებში, არამედ ნამდვილად სიამოვნებს თუ არა მისით: არა მისი ძღვენით, არა მისი პასუხებით, არამედ თავად მისით.
დღე 4
დღევანდელი საკითხავი
ჩაფიქრება
იესო მთის ფერდობზე იჯდა, უბრალო ადამიანებით გარემოცული: მეთევზეებით, რომელთა ხელები გაჯეღილი იყო, მებაჟეებით რთული წარსულით, დაღლილთვალება დედებით, ავადმყოფებითა და მაძიებლებით. ის შეხედა მათ და თქვა ისეთი რამ, რამაც ყველა საუბარი უთუოდ შეაჩერა: „თქვენ ხართ ქვეყნის მარილი“ და „თქვენ ხართ ქვეყნის სინათლე“ (მათე 5:13-14). არა „შეიძლება იყოთ“ და არა „უნდა ეცადოთ, რომ იყოთ“. თქვენ ხართ. აწმყო დრო. ეს გამოცხადებაა და არა მითითება. ძველ სამყაროში მარილი სუფრის საზუმრე კი არა, გადარჩენის საშუალება იყო. ის ხორცს ლპობისგან იცავდა, საჭმელს გემოს მატებდა, აღთქმებსა და ღვთისმსახურებაშიც გამოიყენებოდა. მარილის გარეშე სამყარო გაფუჭდებოდა. როცა იესომ თავის მიმდევრებს ქვეყნის მარილი უწოდა, ამით თქვა: თქვენი ყოფნა ამ სამყაროში მორთულობა კი არა, დამცველია. თქვენ ლპობას აყოვნებთ. თქვენ გემოს სძენთ იმას, რაც სხვაგვარად უგემური და უსიცოცხლო იქნებოდა. კითხვა, რომელსაც ის სვამს, ის არ არის, ხართ თუ არა მარილი, არამედ ის, დაგიკარგავთ თუ არა სიმარილე, ანუ შერბილებულა თუ არა კომპრომისით ან დუმილით ის გავლენა, რომელიც ღმერთისადმი მიძღვნილი ცხოვრებიდან ბუნებრივად უნდა მოედინებოდეს. სინათლის სახე ისევე გადაუდებელია. „ვერ დაიმალება მთაზე აგებული ქალაქი“ (მათე 5:14). სინათლეს სინათლედ ყოფნისთვის ძალისხმევა არ სჭირდება. ის უბრალოდ ანათებს და წყვდიადს მის წინააღმდეგ პასუხი არ აქვს. იესო ამბობს, რომ თქვენი ცხოვრება, თქვენი ნამდვილი, ყოველდღიური, უბრალო ცხოვრება, იმ მთაზე მდგარი ქალაქივით უნდა მოქმედებდეს. არა სპექტაკლად, არა რელიგიურ შოუდ, არამედ ნამდვილ სიკაშკაშედ, რომელიც წყაროსთან კავშირიდან მოდის. „ასე ანათოს თქვენმა სინათლემ ადამიანთა წინაშე, რათა დაინახონ თქვენი კეთილი საქმეები და ადიდონ თქვენი მამა ზეციერი“ (მათე 5:16). დააკვირდით, სად მთავრდება სინათლის გზა: ის იმით არ სრულდება, რომ ადამიანები თქვენით აღფრთოვანდებიან. ის იმით სრულდება, რომ ადამიანები ღმერთს განადიდებენ. ახალი მორწმუნისთვის ეს თქვენი დავალებაა: თქვენ ხართ ცხონებული მიზნისთვის, რომელიც გარშემო მყოფ ადამიანებს ეხება. იესოს დიდი ხნის მიმდევრისთვის კი ეს წყნარად დასაფიქრებელია: ანათებდა თუ არა თქვენი სინათლე, თუ დაიმალა ის დაკავებულობის, შიშის ან იმ გულის ნელი დაცურების ჭქვეშ, რომელსაც კომფორტი შეუყვარდა? მიზანი მხოლოდ დიდ სცენაზე არ არის. ის კეთილ სიტყვაში, ერთგულ თანადგომაში, ისეთ ცხოვრებაში ბრწყინავს, რომელსაც გარემომცველი სამყაროსგან განსხვავებული სურნელი აქვს.
დღე 5
დღევანდელი საკითხავი
ჩაფიქრება
რომაელთა 12-ე თავში არის წამი, როცა პავლე ჩუმად, მაგრამ საოცარ რამეს აკეთებს: ნიჭებზე ერთი სიტყვის თქმამდე ის ლაპარაკობს იმაზე, როგორ ვუყურებთ საკუთარ თავს. „მადლით, რომელიც მომეცა, ვეუბნები თქვენ შორის ყოველ ადამიანს: ნუ აღიქვამთ თავს საჭიროზე მაღლა, არამედ იფიქრეთ ზომიერად, ისე, როგორც თითოეულს განუწესა ღმერთმა რწმენის ზომა“ (რომაელთა 12:3). ნიჭებზე მთელ საუბარს ის თავმდაბლობის ნიადაგში რგავს, რადგან გაუგებრად დარჩენილი ნიჭი ტროფეად იქცევა, ტროფეი კი მხოლოდ მას ემსახურება, ვინც მას ხელში ჭერს. შემდეგ პავლე გვიჩვენებს იმას, რაც განცვიფრებას მოჰგვრიდა მისი პირველი მკითხველები, რომლებიც ისეთ სამყაროში ცხოვრობდნენ, სადაც ადამიანებს წარმომავლობით, სიმდიდრითა და სტატუსით აფასებდნენ: სხეულის ყოველი ასო აუცილებელია. წინასწარმეტყველება, მსახურება, სწავლება, დამოძღვრა, გაცემა, წინამძღოლობა, წყალობა: ესენი არ არის ჯილდოები შთამბეჭდავი ადამიანებისთვის. ისინი იარაღებია, რომლებიც სხვების გულისთვის ჩვეულებრივ ხელებშია ჩაგდებული. ბერძნული სამყარო მარტოხელა გმირს აღტაცებით უყურებდა. პავლე კი სხეულზე მიგვითითებს, სადაც თვალს არ შეუძლია ხელს უთხრას: „არ მჭირდები“. პეტრე ამავე აზრს უფრო შორს მიჰყავს და ისეთ სიმძიმეს აძლევს, რომ გაგვაჩერებს: „თითოეულმა, როგორც მიიღო მადლის ნიჭი, ისე ემსახურეთ ერთმანეთს, როგორც ღვთის მრავალფეროვანი მადლის კეთილმა მნეებმა“ (1 პეტრე 4:10). სიტყვა „მნე“ გასაღებია. მნე არ ფლობს იმას, რასაც განაგებს: ის სხვის სახელით ენდობიან. შენი ნიჭი არასოდეს ყოფილა შენთვის, რომ დაგემალა, დაგეგროვებინა ან საკუთარი წინსვლისთვის გამოგეყენებინა. ის გენდო, შენ გარშემო მყოფი ადამიანებისთვის. აქ მიზანი ღრმად პრაქტიკული ხდება. შესაძლოა წლები გაატარე იმის კითხვაში, რა არის შენი მიზანი, და ჰორიზონტზე რაიმე დიდ მოწოდებას ეძებდი. მაგრამ მიზანი ხშირად უკვე შენს ხელშია: იმაში, როგორ ამხნევებ დამწუხრებულ მეგობარს, შენი მსახურების ჩუმ ერთგულებაში, იმ გულუხვობაში, რომელსაც ხმაურის გარეშე გამოხატავ. კითხვა მხოლოდ ის არ არის, „რა ნიჭი მაქვს?“, არამედ ისიც: „ვიყენებ თუ არა მოცემულს სხვების სიკეთისა და ღვთის დიდების გასაზრდელად?“ ეს არის მნის ცხოვრება და ეს არის მიზნით სავსე ცხოვრება.
დღე 6
დღევანდელი საკითხავი
ჩაფიქრება
კოლასე დიდი სავაჭრო გზის პირას იდგა და ადამიანები, ვისაც პავლე სწერდა, ისევე გაყოფილი, განცალკევებული ცხოვრებით ცხოვრობდნენ, როგორც ბევრი ჩვენგანი დღეს: წმინდა საქმეები ერთ კუთხეში, ჩვეულებრივი შრომა მეორეში, ოჯახური ცხოვრება სულ სხვაგან. ამ გაყოფილ სამყაროში პავლე ისე ჩააგდებს წინადადებას, როგორც ქვას მდორე წყალში: „და რასაც აკეთებთ სიტყვით ან საქმით, ყველაფერი უფალ იესო ქრისტეს სახელით აკეთეთ, მადლობას სწირავდეთ მამა ღმერთს მისი მეშვეობით“ (კოლასელთა 3:17). რასაც. ყველაფერი. ამ სიტყვებს გარეთ ცხოვრების არც ერთი კუთხე არ რჩება. პირველად მკითხველისთვის ეს მუხლი ღია კარია: დანიშნულებით სავსე ცხოვრებისთვის არც ამბიონი გჭირდება, არც წოდება. საჭმელი, რომელსაც ამზადებ, წერილი, რომელსაც აგზავნი, იატაკი, რომელსაც ხვეტ, ბავშვი, რომელსაც ღამით საბანს აფარებ, ყველაფერი შეიძლება გაკეთდეს „უფალ იესო ქრისტეს სახელით“. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველაფერს რელიგიური წარწერა დაუკრა. ეს ნიშნავს, რომ ამას აკეთებ მისი ავტორიტეტის ქვეშ, მისი ხასიათის ღირსეულად, როგორც იმის წარმომადგენელი, ვინც ის არის. ვინც წლებია ღმერთთან დადის, მისთვის აქ უფრო ღრმა დინებაა. პავლე სწერს მსახურებს, თავდაპირველ გარემოში მონებს, და ეუბნება, რომ იშრომონ „გულითადად, როგორც უფლისთვის და არა ადამიანებისთვის“ (კოლასელთა 3:23). ეს იყვნენ ადამიანები, რომლებსაც არც სტატუსი ჰქონდათ, არც აღიარება, არც მიწიერი ჯილდო. და პავლე ეუბნება, რომ მათი მაყურებელი ბატონი კი არა, თავად უფალია. ეს ყველაფერს ცვლის. ყველაზე შეუმჩნეველ შრომასაც, თუ ის ერთგულად სრულდება, ხედავს ის, ვისი ხედვაც ყველაზე მნიშვნელოვანია. ეს არის დღის დიდი საჩუქარი: დანიშნულება მხოლოდ გამორჩეული წუთებისთვის არ არის განკუთვნილი. ის ჩვეულებრივ წუთებში ცხოვრობს, როცა მთელ გულს იმას ახმარ, რაც შენს წინაშეა. კითხვა სინამდვილეში ის არ არის, „ღირსია თუ არა ეს საქმე ჩემი?“ კითხვა ისაა: „ვაძლევ თუ არა ამ საქმეს იმას, რაც ღირსია?“ როცა პასუხი დადებითია, როცა ჭურჭელს რეცხავ, თათბირს უძღვები ან მოხუც მშობელზე ზრუნავ უფლისთვის, დანიშნულებით დადიხარ სწორედ იქ, სადაც დგახარ.
დღე 7
დღევანდელი საკითხავი
ჩაფიქრება
ამ მოგზაურობის ბოლო დღეს ვართ და პავლე აქ ფინიშის ხაზზე კი არ გვხვდება, არამედ ასპარეზის შუაგულში, სწორედ იქ, სადაც ჩვენი უმეტესობა ვცხოვრობთ. „არა თუ უკვე მივიღე ან უკვე სრულქმნილი ვარ,“ წერს ის ფილიპელთა მიმართ 3:12-ში, „არამედ მივილტვი, რათა ხელთ ვიგდო ის, რისთვისაც ქრისტე იესომ ხელთ მიგდო მე“. ეს არის მოციქული პავლე, კაცი, რომელმაც დაწერა ახალი აღთქმის ნახევარი, რომელმაც ეკლესიები დააარსა ცნობილ სამყაროში და რომელიც მესამე ზეცამდე აიტაცეს. და ის ამბობს: მე ჯერ არ მივაღწიე. ჯერ კიდევ ვიწევი წინ. ამაში უზარმაზარი შვებაცაა და უზარმაზარი გამოწვევაც. შვება ისაა, რომ არ გჭირდება ყველაფერი გაგარკვეული გქონდეს, სანამ დანიშნულებაში სიარულს დაიწყებ. თვით პავლეც ჯერ კიდევ მიილტვოდა წინ. გამოწვევა კი ისაა, რომ ლტოლვა არ უნდა შეწყდეს. ის ყველაფერს ერთ გადამწყვეტ მოძრაობამდე ავიწროებს: „ვივიწყებ, რაც უკან დარჩა, და წინ მყოფისკენ ვიწევი, მივილტვი მიზნისკენ, ღვთის ზეციური მოწოდების საზღაურისთვის ქრისტე იესოში“ (ფილიპელთა მიმართ 3:13-14). ვივიწყებ. ვიწევი. მივილტვი. ეს აქტიური, შეგნებული და გამუდმებული ზმნებია. ებრაელთა მიმართ ეპისტოლის ავტორი სურათს ამატებს, რომელიც ამას ცოცხლად წარმოგვიდგენს: მოწმეთა დიდი ღრუბელი, ყველა ეპოქის ერთგული კაცები და ქალები, გარს გვახვევია, როგორც სტადიონი მათგან, ვინც თავისი ასპარეზი უკვე გაირბინა. „განვიშოროთ ყოველი სიმძიმე და ადვილად შემპყრობი ცოდვა და მოთმინებით ვირბინოთ ჩვენს წინაშე დადებული ასპარეზი“ (ებრაელთა მიმართ 12:1). დააკვირდი: ეს არის „ჩვენს წინაშე დადებული“ ასპარეზი. არა სხვისი ასპარეზი. არა ის, რომელიც გინდოდა გქონოდა. ის, რომელიც შენს წინაა დადებული, შენი გზით, შენი ნიჭებითა და შენი მოწოდებით. ამ კვირაში ნახე, რომ შენ შეგქმნეს განზრახვით და დანიშნულებისთვის, რომ ღმერთმა შეგაქმნა, სანამ სუნთქვას დაიწყებდი, რომ სახელით გიწოდებს, რომ ხელში ნიჭები ჩაგიდო და შენს ფეხებთან საქმე დაგიდო. კითხვა, რომელიც რჩება, ისაა, რომელზეც მხოლოდ შენ შეგიძლია უპასუხო: მიილტვი თუ არა? დაუტოვებ თუ არა გუშინდელი წარუმატებლობებისა და გუშინდელი დიდების სიმძიმეს, მიაპყრობ თვალს იესოს და გაირბენ თუ არა ასპარეზს, რომელიც მან შენთვის დაგეგმა? მიზანი წინაა. მოწოდება მაღალია. და ის, ვინც გაგიდგა გზაზე, ერთგულია, რომ ბოლომდე მიგიყვანოს.