Τρεις εβδομάδες μέσα από το Ευαγγέλιο του Ιωάννη, ένα κεφάλαιο την ημέρα: μια ήρεμη πορεία με τον Ιησού από την αρχή έως την ανάσταση.
Ημέρα 1
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Πριν τραγουδήσει το πρώτο πουλί, πριν σπάσει το πρώτο κύμα στην πρώτη ακτή, πριν ο ίδιος ο χρόνος αποκτήσει όνομα, υπήρχε ο Λόγος. Ο Ιωάννης δεν αρχίζει το Ευαγγέλιό του με μια φάτνη ή ένα θαύμα. Αρχίζει πριν από την αρχή. «Εν αρχή ήτο ο Λόγος, και ο Λόγος ήτο προς τον Θεόν, και Θεός ήτο ο Λόγος.» Αν αυτή η πρόταση πέφτει επάνω σου σαν πέτρα σε ήρεμα νερά, καλώς. Άφησε τους κυματισμούς να απλωθούν. Για όποιον διαβάζει για πρώτη φορά, να το κλειδί: ο Ιωάννης αποκαλεί τον Ιησού «τον Λόγο», στα ελληνικά τον Λόγο (Logos), έναν τίτλο που θα σταματούσε απότομα τόσο τους Ιουδαίους όσο και τους Έλληνες αναγνώστες. Για τον Ιουδαίο, ο Λόγος του Θεού ήταν η ίδια η δύναμη με την οποία η δημιουργία ειπώθηκε και ήρθε στην ύπαρξη. Για τον Έλληνα στοχαστή, ο Λόγος ήταν η αρχή που διέταζε ολόκληρη την πραγματικότητα. Ο Ιωάννης κοιτάζει και τους δύο και λέει: Αυτόν που αναζητούσατε, Αυτόν προς τον οποίο οδηγούσε η λογική σας, τον λένε με όνομα, και έγινε σάρκα. Αυτή η φράση, «ο Λόγος έγεινε σαρξ και κατώκησε μεταξύ ημών», είναι ο στρόφιγγας πάνω στον οποίο στρέφεται όλη η ανθρώπινη ιστορία. Το αιώνιο μπήκε μέσα στο πρόσκαιρο. Το άπειρο φόρεσε δέρμα. Δεν έστειλε ένα μήνυμα, έγινε ο ίδιος το μήνυμα. Και ο Ιωάννης, που γνώρισε τον Ιησού προσωπικά, που έφαγε μαζί Του και περπάτησε δίπλα Του σε σκονισμένους δρόμους, το λέει με την ήρεμη βεβαιότητα ανθρώπου που το είδε με τα μάτια του: «εθεωρήσαμεν την δόξαν αυτού». Για τον έμπειρο πιστό, μείνε εδώ λίγο ακόμη. Πρόσεξε ότι ο Λόγος δεν ήταν απλώς μαζί με τον Θεό, ήταν προς τον Θεό, πρόσωπο με πρόσωπο, σε μια αιώνια σχέση αγάπης πριν υπάρξει οτιδήποτε άλλο. Η σωτηρία που φέρνει δεν είναι μια συναλλαγή που επινοήθηκε μέσα σε κρίση. Πηγάζει από μια κοινωνία που υπήρχε πάντοτε. Σε αγάπησαν πριν ο κόσμος έχει λόγο να σε αγαπήσει. Σήμερα, όπου κι αν βρίσκεσαι, είτε είσαι καινούργιος σε αυτές τις σελίδες είτε τις έχεις πια οικείες, η πρόσκληση είναι η ίδια. Το φως λάμπει ακόμη. Το σκοτάδι δεν το κατέλαβε. Και ο Λόγος εξακολουθεί να απλώνει το χέρι προς εσένα.
Ημέρα 2
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Υπάρχει κάτι υπέροχα συνηθισμένο στο μέρος που διάλεξε ο Ιησούς για το πρώτο Του καταγεγραμμένο θαύμα. Όχι ναός. Όχι θρονί. Ένας γάμος. Μια γιορτή χωριού όπου το κρασί τελείωσε και μια μητέρα έφερε ήσυχα την ανησυχία της στον Υιό της. Το δεύτερο κεφάλαιο του Ιωάννη ξεκινά μέσα στην καθημερινή ζωή, και αυτό ακριβώς είναι το νόημα. Τα λόγια της Μαρίας προς τους υπηρέτες είναι από τα πιο ήσυχα δυνατά σε ολόκληρη τη Γραφή: «Ό,τι αν σας είπη, κάμετε». Δεν ξέρει ακριβώς τι θα κάνει Εκείνος. Ξέρει μόνο ποιος είναι. Έτσι οδηγεί όλους γύρω της σε Εκείνον και παραμερίζει. Μέσα σε αυτή τη μία πρόταση υπάρχει μια ολόκληρη θεολογία πίστης. Δεν δίνει οδηγίες στον Ιησού, Τον εμπιστεύεται. Δεν διαχειρίζεται το αποτέλεσμα, προετοιμάζει τους υπηρέτες να υπακούσουν. Αν έχετε προσευχηθεί ποτέ μια απελπισμένη προσευχή χωρίς να ξέρετε πώς θα απαντήσει ο Θεός, έχετε σταθεί ακριβώς εκεί που στάθηκε η Μαρία. Ο Ιησούς λέει στους υπηρέτες να γεμίσουν έξι πέτρινες υδρίες, από εκείνες που χρησιμοποιούνταν για τους εβραϊκούς καθαρμούς, μέχρι επάνω με νερό. Κάθε λεπτομέρεια μετράει. Ήταν σκεύη φτιαγμένα για πλύσιμο, για την απομάκρυνση της τελετουργικής ακαθαρσίας. Ο Ιησούς παίρνει ό,τι φτιάχτηκε για το τελετουργικό και το μεταμορφώνει σε κάτι που φέρνει χαρά σε μια γιορτή. Η παλιά τάξη του πλυσίματος και του αγώνα αντικαθίσταται ήσυχα, με χάρη, από κάτι καινούργιο. Όταν ο αρχιτράπεζος γεύεται το αποτέλεσμα, μένει έκπληκτος: το καλύτερο κρασί φυλάχτηκε για το τέλος. Για τον νέο αναγνώστη, αυτό το θαύμα ονομάζεται «σημείο», και ο Ιωάννης χρησιμοποιεί τη λέξη σκόπιμα. Ένα σημείο δείχνει πέρα από τον εαυτό του. Το θαύμα είναι αληθινό, αλλά είναι και ένα σήμα: Αυτός που το κάνει δεν είναι ένας συνηθισμένος ραββίνος. Για τον πιστό που βαδίζει χρόνια με τον Κύριο, σκεφτείτε τι θα μπορούσαν να συμβολίζουν οι «πέτρινες υδρίες» στη δική σας ζωή: οι θρησκευτικές ρουτίνες, οι συνήθειες του καθήκοντος που έχουν στεγνώσει. Ο Ιησούς δεν ήρθε να καταδικάσει τα άδεια σκεύη σας. Ήρθε να τα γεμίσει μέχρι επάνω και να τα κάνει κάτι που φέρνει ευφροσύνη. Το καλύτερο, στα χέρια Του, δεν βρίσκεται ποτέ πίσω σας. Ετοιμάζεται πάντοτε.
Ημέρα 3
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Ο Νικόδημος έρχεται τη νύχτα. Είναι Φαρισαίος, ένας από τους πιο μορφωμένους, πιο σεβαστούς και θρησκευτικά πιο επιτυχημένους άνδρες της Ιερουσαλήμ. Έχει μελετήσει τις Γραφές σε όλη του τη ζωή. Έχει τηρήσει τον νόμο με αυστηρή ακρίβεια. Κι όμως κάτι μέσα του δεν τον αφήνει να ησυχάσει. Έρχεται στο σκοτάδι, ίσως για να μην τον δουν, ίσως επειδή τα ερωτήματα που τον κατακαίνε δεν μπορούν πια να περιμένουν το φως της ημέρας. Όποιος κι αν είναι ο λόγος του, ο Ιησούς τον δέχεται χωρίς ούτε μία λέξη επίπληξης. Η πόρτα είναι ανοιχτή, ακόμη και τα μεσάνυχτα. Ο Ιησούς πηγαίνει κατευθείαν στο κέντρο αυτού που χρειάζεται ο Νικόδημος: «Αληθώς, αληθώς σοι λέγω, εάν τις δεν γεννηθή άνωθεν, δεν δύναται να ίδη την βασιλείαν του Θεού.» Ο Νικόδημος, ο λόγιος, σκοντάφτει στον απλό λόγο. Να γεννηθεί ξανά; Πώς μπορεί ένας ώριμος άνθρωπος να μπει για δεύτερη φορά στην κοιλιά της μητέρας του; Σκέφτεται σαρκικά, ενώ ο Ιησούς μιλά πνευματικά, και αυτή η σύγχυση δεν είναι μοναδική στον Νικόδημο. Πολλοί σήμερα ακούν το «γεννημένος ξανά» ως θρησκευτική ετικέτα και όχι ως ζωντανή πραγματικότητα. Ο Ιησούς εννοεί κάτι ριζικό: η ζωή του Θεού πρέπει να φυτευτεί μέσα σου από ψηλά. Δεν μπορείς να μπεις με τη λογική σου, να μπεις με τα έργα σου ή να μπεις με κληρονομιά. Πρέπει να γίνεις καινούργιος. Έπειτα έρχεται ο στίχος που έχει ονομαστεί το ευαγγέλιο σε μικρογραφία: «Διότι τόσον ηγάπησεν ο Θεός τον κόσμον, ώστε έδωκε τον Υιόν αυτού τον μονογενή, δια να μη απολεσθή πας όστις πιστεύει εις αυτόν, αλλά να έχη ζωήν αιώνιον.» Διάβασέ τον αργά. Η έκταση είναι συγκλονιστική: ολόκληρος ο κόσμος. Το κίνητρο είναι η αγάπη: όχι υποχρέωση, όχι στρατηγική, αλλά αγάπη. Ο τρόπος είναι η προσφορά: το πιο πολυδάπανο δώρο που μπορεί να φανταστεί κανείς. Και η πρόσκληση είναι ανοιχτή: «πας όστις». Αυτή η λέξη δεν αφήνει κανέναν έξω. Για τον αναγνώστη που διαβάζει για πρώτη φορά, αυτός είναι ο καρδιακός παλμός όλων όσα θα του δείξει ο Ιωάννης στα επόμενα δεκαοκτώ κεφάλαια. Για τον πιστό που έχει αναφέρει χίλιες φορές το Ιωάννης 3:16, στάσου στη λέξη «τόσον»: μιλά όχι μόνο για το γεγονός της αγάπης του Θεού, αλλά και για το μέτρο της. Πόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο; Τόσο, ώστε έδωσε. Ο σταυρός δεν ήταν μια απρόθυμη ανάγκη. Ήταν αγάπη, μετρημένη μέχρι την τελευταία σταγόνα. Ο Νικόδημος ήρθε στο σκοτάδι. Έφυγε κρατώντας ένα φως που δεν μπορούσε ακόμη να εξηγήσει πλήρως. Το ίδιο φως προσφέρεται και σε σένα σήμερα.
Ημέρα 4
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Είναι μεσημέρι, η πιο καυτή ώρα, όταν κανένας με μυαλό δεν βγαίνει να αντλήσει νερό. Κι όμως, μια γυναίκα έρχεται στο πηγάδι. Έρχεται μόνη, και η μοναξιά της δεν είναι τυχαία. Έχει ένα παρελθόν που την έκανε περιθωριακή ακόμη και ανάμεσα στους δικούς της. Δεν περιμένει συζήτηση. Και σίγουρα δεν περιμένει εκείνη που θα βρει. Ο Ιησούς κάθεται ήδη στο πηγάδι όταν φτάνει εκείνη. Ο Ιωάννης μάς λέει ότι «έπρεπε να διέλθη διά της Σαμαρείας», μια διαδρομή που οι περισσότεροι Ιουδαίοι δάσκαλοι απέφευγαν, γιατί Ιουδαίοι και Σαμαρείτες δεν μοιράζονταν τίποτε άλλο εκτός από την περιφρόνηση. Ο Ιησούς όμως παίρνει τον μακρύ δρόμο μέσα από τον δύσκολο τόπο, επειδή εκεί υπάρχει μια γυναίκα που πρέπει να βρεθεί. Της ζητά να πιει νερό, και με αυτό ξεπερνά κάθε κοινωνικό όριο της εποχής: θρησκευτικό, εθνοτικό και ηθικό. Εκείνη μένει ενεπλη: «Πώς συ, ενώ είσαι Ιουδαίος, ζητείς να πιης από εμένα, που είμαι γυνή Σαμαρείτις;» Η απάντησή Του ανατρέπει όλη τη συζήτηση. Δεν είναι Εκείνος ο διψασμένος. Είναι εκείνη. «Εάν εγνώριζες την δωρεάν του Θεού, και τις είναι ο λέγων προς σε, Δος μοι να πίω, συ ήθελες ζητήσει παρ' αυτού, και ήθελε σοι δώσει ύδωρ ζων.» Εκείνη ήρθε να αντλήσει νερό και να φύγει. Εκείνος ήρθε να της προσφέρει κάτι που θα σημαίνει ότι δεν θα διψάσει ποτέ ξανά: όχι μια φυσική πηγή, αλλά μια πηγή ζωντανού νερού που αναβλύζει σε αιώνια ζωή. Δεν μιλά για ενυδάτωση. Μιλά για τον βαθύ, ανεξάντλητο πόθο της ανθρώπινης ψυχής, που καμία σχέση, κανένα επίτευγμα και καμία θρησκεία δεν έχει ικανοποιήσει πλήρως. Τότε έρχεται η στιγμή που αλλάζει τα πάντα. Της λέει για τη ζωή της: πέντε άντρες, και αυτός που έχει τώρα δεν είναι άντρας της. Δεν το λέει με σκληρότητα. Το λέει με τη γαλήνη κάποιου που την ξέρει καλύτερα απ' ό,τι ξέρει η ίδια τον εαυτό της. Δεν την ντροπιάζει για να πιστέψει· τη βλέπει, και έτσι την οδηγεί στην πίστη. Τρέχει πίσω στο χωριό της και λέει: «Ελάτε, ιδέτε άνθρωπον, όστις μοι είπε πάντα όσα έπραξα· μήποτε ούτος είναι ο Χριστός;» Για τον νέο αναγνώστη: πρόσεξε ότι ο Ιησούς διάλεξε αυτή τη γυναίκα, απίθανη, παραγκωνισμένη, ζώσα στο περιθώριο, ως το πρώτο πρόσωπο στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη στο οποίο φανέρωσε ανοιχτά ότι είναι ο Μεσσίας. Για τον έμπειρο πιστό: σε ποια λάθος πηγάδια έχεις αντλήσει; Το ζωντανό νερό προσφέρεται ακόμη, και η προσφορά είναι ακόμη δωρεάν.
Ημέρα 5
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Φαντάσου μια σκεπαστή στοά δίπλα σε μια κολυμβήθρα στην Ιερουσαλήμ: πέντε στοές γεμάτες άρρωστους, τυφλούς, κουτσούς, ανθρώπους που είχαν πάψει να περιμένουν κάτι καλό. Είχαν ακούσει ότι το νερό άλλοτε ταραζόταν, και όποιος έμπαινε πρώτος θεραπευόταν. Ένας άνθρωπος ήταν εκεί ξαπλωμένος επί τριάντα οκτώ χρόνια. Τριάντα οκτώ χρόνια βλέποντας άλλους να φτάνουν πρώτοι. Τριάντα οκτώ χρόνια του «παρά λίγο». Ο Ιησούς πηγαίνει κατευθείαν σε αυτόν. Όχι στην πιο δραματική περίπτωση, όχι σε αυτόν που φώναζε πιο δυνατά, αλλά σε τούτον τον άνθρωπο, φθαρμένο από δεκαετίες αναμονής. Και του κάνει μια ερώτηση που ακούγεται σχεδόν περίεργη: «Θέλεις να γείνης υγιής;» (Ιωάννης 5:6). Γιατί να ρωτήσει έναν άρρωστο αν θέλει να θεραπευτεί; Επειδή ο Ιησούς δεν ενδιαφέρεται μόνο να διορθώσει ένα σώμα. Κοιτάζει ολόκληρο τον άνθρωπο, και μαζί το μέρος του που ίσως είχε συμφιλιωθεί με την αδυναμία, που είχε μάθει να ορίζει τον εαυτό του από την κατάστασή του. Ο άνθρωπος δεν απαντά καν απευθείας στην ερώτηση. Εξηγεί γιατί δεν έχει πετύχει μέχρι τώρα. Σκέφτεται ακόμη με όρους της κολυμβήθρας, κοιτάζει ακόμη το παλιό σύστημα. Και ο Ιησούς απλώς μιλά: σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και περπάτα. Χωρίς νερό. Χωρίς τελετουργία. Χωρίς αναμονή. Μόνο ο λόγος του Υιού του Θεού, και τριάντα οκτώ χρόνια παράλυσης τελειώνουν με μία πρόταση. Αλλά το κεφάλαιο δεν σταματά εκεί. Οι θρησκευτικοί ηγέτες είναι έξαλλοι, όχι επειδή ένας άνθρωπος θεραπεύτηκε, αλλά επειδή έγινε το Σάββατο. Ο Ιησούς απαντά με μία από τις πιο συγκλονιστικές δηλώσεις ολόκληρης της Γραφής: ότι εργάζεται μαζί με τον Πατέρα, ότι ο Υιός έχει εξουσία να δίνει ζωή, και ότι οι ίδιες οι Γραφές που μελετούν οι ηγέτες δείχνουν σε αυτόν. Η θεραπεία ήταν σημείο· η δήλωση είναι η ουσία. Σήμερα άκουσε τον Ιησού να σου κάνει την ίδια ήσυχη ερώτηση. Υπάρχει κάποιο σημείο της ζωής σου, μια συνήθεια, ένα πένθος, ένας φόβος, όπου σιωπηλά έπαψες να περιμένεις ότι θα γίνεις ολόκληρος; Εκείνος δεν περιμένει να βρεις την κατάλληλη κολυμβήθρα ή την κατάλληλη στιγμή. Στέκεται δίπλα σου και ρωτά αν είσαι πρόθυμος.
Ημέρα 6
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Την προηγούμενη ημέρα από αυτή τη συζήτηση, ο Ιησούς είχε θρέψει πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε ψωμιά και δύο ψάρια. Το πλήθος είχε φάει μέχρι χορτασμού, και τώρα έχει περάσει τη θάλασσα για να Τον βρει ξανά. Είναι μια τρυφερή στιγμή που γρήγορα γίνεται διεισδυτική: ο Ιησούς κοιτάζει το πλήθος και λέει, κατ' ουσίαν, ότι δεν ήρθατε επειδή είδατε ένα θαύμα, ήρθατε επειδή φάγατε δωρεάν. Εκείνοι θέλουν το ψωμί. Εκείνος θέλει να τους δώσει τον Εαυτό Του. Αυτό που ακολουθεί είναι μία από τις πιο βαθιές και απαιτητικές διδασκαλίες που έδωσε ποτέ ο Ιησούς. Δηλώνει: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής· όστις έρχεται προς εμέ δεν θέλει πεινάσει, και όστις πιστεύει εις εμέ δεν θέλει διψήσει ποτέ» (Ιωάννης 6:35). Για όποιον διαβάζει για πρώτη φορά, πρόσεξε τι κάνει ο Ιησούς: παίρνει την πιο βασική ανθρώπινη ανάγκη, την τροφή, την επιβίωση, αυτό χωρίς το οποίο δεν μπορείς να ζήσεις, και λέει ότι Εκείνος είναι η απάντηση σε μια πείνα ακόμη βαθύτερη. Κάθε άνθρωπος που έζησε ποτέ ξέρει τι σημαίνει να πεινά για κάτι που δεν μπορεί να ονομάσει. Ο Ιησούς το ονομάζει εδώ. Το πλήθος αντιστέκεται. Θέλουν σημείο, κάτι ειρωνικό, αφού μόλις Τον είδαν να θρέφει χιλιάδες. Αναφέρουν το μάννα, τον άρτο που έδωσε ο Θεός στους προγόνους τους στην έρημο. Ο Ιησούς τούς διορθώνει με πραότητα: τον άρτο εκείνο δεν τον έδωσε ο Μωυσής αλλά ο Πατέρας, και ο άρτος εκείνος έδειχνε πάντοτε προς κάτι καλύτερο. Ο αληθινός άρτος από τον ουρανό δίνει ζωή στον κόσμο, και αυτός ο άρτος είναι πρόσωπο. Μέχρι το τέλος του κεφαλαίου, πολλοί μαθητές αποχωρούν. Η διδασκαλία είναι πολύ σκληρή, λένε. Ο Ιησούς στρέφεται στους δώδεκα και ρωτά αν θα φύγουν κι εκείνοι. Η απάντηση του Πέτρου είναι από τις ωραιότερες στα Ευαγγέλια: «Κύριε, προς τίνα θέλομεν υπάγει; ρήματα ζωής αιωνίου έχεις» (Ιωάννης 6:68). Ο Πέτρος δεν λέει ότι κατάλαβε τα πάντα. Λέει ότι δεν υπάρχει πουθενά αλλού να πάει. Αυτή είναι η ειλικρινής ομολογία κάθε ψυχής που συνάντησε πραγματικά τον Ιησού. Όχι ότι κάθε ερώτηση βρήκε απάντηση, αλλά ότι μόνο Εκείνος χορταίνει τη βαθύτερη πείνα. Με τι τρέφεσαι σήμερα που σε αφήνει άδειο μέχρι το βράδυ; Ο άρτος της ζωής εξακολουθεί να προσφέρεται.
Ημέρα 7
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Είναι η τελευταία ημέρα της εορτής των Σκηνοπηγίων, μιας εβδομαδιαίας γιορτής στην Ιερουσαλήμ, όπου κάθε μέρα ένας ιερέας έφερνε νερό από την κολυμβήθρα του Σιλωάμ και το έχυνε στο θυσιαστήριο, ως ζωντανή ανάμνηση του νερού που ο Θεός έδωσε στον Ισραήλ στην έρημο. Τα πλήθη έχουν συγκεντρωθεί, η τελετή βρίσκεται στο αποκορύφωμά της, και σε αυτή τη φορτισμένη στιγμή ο Ιησούς στέκεται και φωνάζει λόγια που πρέπει να σταμάτησαν κάθε συζήτηση γύρω Του: «Εάν τις διψά, ας έρχηται προς με και ας πίνη» (Ιωάννης 7:37). Για τον νέο αναγνώστη, βοηθά να γνωρίζει τι σήμαινε η εορτή για εκείνους τους ανθρώπους. Το νερό σε μια άνυδρη γη δεν είναι άνεση, είναι η ίδια η ζωή. Ολόκληρη η τελετή ήταν προσευχή, λαχτάρα, ανάμνηση ότι ο Θεός κάποτε έκανε νερό να τρέξει από βράχο. Ο Ιησούς στέκεται στη μέση αυτής της προσευχής και λέει: Εγώ είμαι η απάντηση. Προχωρά ακόμη περισσότερο: όποιος πιστεύει σε Αυτόν δεν θα λάβει απλώς ζωντανό νερό, αλλά θα γίνει πηγή του. «Ποταμοί ύδατος ζώντος θέλουσι ρεύσει εκ της κοιλίας αυτού» (Ιωάννης 7:38). Το Πνεύμα του Θεού, όταν κατοικεί μέσα σε έναν άνθρωπο, δεν χορταίνει απλώς, ξεχειλίζει. Το κεφάλαιο είναι γεμάτο διχασμό. Άλλοι λένε ότι είναι προφήτης. Άλλοι λένε ότι είναι ο Χριστός. Άλλοι θέλουν να Τον συλλάβουν. Ακόμη και οι υπηρέτες που στάλθηκαν να Τον πιάσουν επιστρέφουν με άδεια χέρια, λέγοντας απλά: «Ουδέποτε ελάλησεν ούτως άνθρωπος, ως ούτος ο άνθρωπος» (Ιωάννης 7:46). Υπάρχει κάτι στα λόγια του Ιησού που σταματά τους ανθρώπους, ακόμη κι όταν έρχονται με πρόθεση να Τον σταματήσουν. Ο Νικόδημος, τον οποίο γνωρίσαμε στο τρίτο κεφάλαιο να έρχεται στον Ιησού νύχτα, μιλά διακριτικά στο συμβούλιο, ζητώντας δικαιοσύνη. Είναι κάτι μικρό, αλλά είναι θάρρος. Δεν βρίσκεται ακόμη φανερά στο φως, κινείται όμως προς αυτό. Σκέψου σήμερα πού διψάς. Όχι για νερό, αλλά για ειρήνη, για σκοπό, για την αίσθηση ότι η ζωή σου οδηγεί κάπου που έχει σημασία. Ο Ιησούς στέκεται ακόμη και φωνάζει την ίδια πρόσκληση. Οι ποταμοί που υπόσχεται δεν είναι ένα λεπτό ρυάκι, είναι κάτι που ξεχειλίζει από μέσα σου προς τις ζωές όλων γύρω σου. Έλα και πιες.
Ημέρα 8
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Το κεφάλαιο ανοίγει νωρίς το πρωί. Οι αυλές του ναού γεμίζουν κόσμο και ο Ιησούς κάθεται να διδάξει. Οι θρησκευτικοί ηγέτες σέρνουν μπροστά στο πλήθος μια γυναίκα που πιάστηκε σε μοιχεία, όχι από ενδιαφέρον για τη δικαιοσύνη, αλλά για να παγιδεύσουν τον Ιησού ανάμεσα στο έλεος και στον νόμο. Είναι μια σκληρή στιγμή, και η γυναίκα είναι το όργανό της. Ο Ιησούς σκύβει και γράφει στο χώμα. Ποτέ δεν μαθαίνουμε τι έγραψε. Έπειτα σηκώνεται και λέει τη φράση που αντηχεί εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια: «Ο αναμάρτητος ανάμεσά σας ας βάλει πρώτος τον λίθον επάνω της» (Ιωάννης 8:7). Ένας ένας, αρχίζοντας από τους γεροντότερους, αποχωρούν. Όταν ο Ιησούς σηκώνει το βλέμμα, έχει μείνει μόνο η γυναίκα. Δεν την καταδικάζει. Της λέει να πάει και να μην αμαρτάνει πλέον. Επειτα, ακόμη μέσα στον ναό, κάνει τη δεύτερη μεγάλη δήλωση «Εγώ είμαι» στο κατά Ιωάννην: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου· ο ακολουθών εμέ δεν θέλει περιπατεί εν τω σκότει, αλλά θέλει έχει το φως της ζωής» (Ιωάννης 8:12). Το φως στη Γραφή δεν είναι απλώς φωτισμός: είναι αποκάλυψη, κατεύθυνση, εκείνο που σου δείχνει πού βρίσκεσαι και πού πηγαίνεις. Το να περπατάς στο σκοτάδι δεν σημαίνει απλώς ότι είσαι μπερδεμένος, αλλά ότι έχεις χαθεί χωρίς να το ξέρεις. Ο Ιησούς λέει ότι είναι το γιατρικό γι' αυτή την κατάσταση. Ακολουθεί μια μακρά, έντονη αντιπαράθεση με τους Φαρισαίους για την ταυτότητα, την εξουσία, την αλήθεια και την ελευθερία. Ο Ιησούς τούς λέει ότι η αλήθεια θα τους ελευθερώσει, κι εκείνοι εξοργίζονται και υποστηρίζουν ότι δεν υπήρξαν ποτέ δούλοι. Εκείνος μιλά για μια δουλεία που δεν βλέπουν: τη δουλεία της αμαρτίας, τον τρόπο που το κακό λυγίζει μια ζωή προς τα μέσα ώσπου να μην μπορεί πια να ορθωθεί. Η αληθινή ελευθερία, λέει, έρχεται μέσω του Υιού. Το κεφάλαιο κορυφώνεται με έναν ισχυρισμό τόσο συγκλονιστικό που παρά λίγο να τον λιθοβολήσουν επιτόπου: «Πριν γίνει ο Αβραάμ, εγώ είμαι» (Ιωάννης 8:58). Όχι «ήμουν», αλλά είμαι. Ο αιώνιος ενεστώτας. Το όνομα που ο Θεός έδωσε στον εαυτό Του στη φλεγόμενη βάτο, τώρα εκφωνείται από έναν άνθρωπο που στέκεται σε μια αυλή της Ιερουσαλήμ. Για τον νέο πιστό, αυτή είναι η καρδιά όλων όσων χτίζει ο Ιωάννης. Για τον έμπειρο άγιο, μείνε και σήμερα στο βάρος της: ο αιώνιος ΕΓΩ ΕΙΜΙ, που έσκυψε να γράψει στο χώμα δίπλα σε μια ντροπιασμένη γυναίκα, είναι ο ίδιος που συγκρατεί τα πάντα.
Ημέρα 9
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Φαντάσου έναν άνθρωπο που δεν έχει δει ποτέ ούτε μία ανατολή. Γεννήθηκε μέσα στο σκοτάδι, όχι το σκοτάδι μιας κακής νύχτας, αλλά το σκοτάδι κάθε μέρας της ζωής του. Κάθεται στον δρόμο και ζητιανεύει, και οι μαθητές περνούν από δίπλα του και θέτουν ένα θεολογικό ερώτημα: ποιανού αμαρτία το προκάλεσε αυτό; Ο Ιησούς δεν το δέχεται. Αλλάζει την οπτική με μία ανάσα: η τύφλωση αυτού του ανθρώπου δεν είναι τιμωρία, είναι ένας καμβάς. Ο Θεός ετοιμάζεται να ζωγραφίσει κάτι ένδοξο. Ο Ιησούς φτύνει στη γη, κάνει πηλό και αλείφει τα μάτια του ανθρώπου. Είναι ένα παράξενο, γήινο θαύμα: ο Υιός του Θεού χρησιμοποιεί χώμα και σάλιο, τα ίδια πρωταρχικά υλικά της δημιουργίας. Έπειτα στέλνει τον άνθρωπο να νιφτεί στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, που, όπως μας λέει ο Ιωάννης, σημαίνει «Απεσταλμένος». Ο άνθρωπος πηγαίνει, νίβεται και επιστρέφει βλέποντας. Πρόσεξε ότι υπακούει πριν δει Εκείνον που τον θεράπευσε. Η πίστη συχνά λειτουργεί ακριβώς έτσι: κινούμαστε προς αυτό που λέει ο Ιησούς πριν καταλάβουμε πλήρως ποιος είναι. Αυτό που ακολουθεί είναι σχεδόν κωμικό μέσα στην τραγικότητά του. Οι γείτονες δεν πιστεύουν ότι είναι ο ίδιος άνθρωπος. Οι Φαρισαίοι τον φέρνουν για ανάκριση, δύο φορές, επειδή η θεραπεία έγινε το Σάββατο. Ανακρίνουν τους γονείς του. Αποκαλούν τον Ιησού αμαρτωλό. Και σε κάθε γύρο ανάκρισης, αυτός ο πρώην τυφλός ζητιάνος γίνεται πιο τολμηρός. Ξεκινά με το «Άνθρωπος ονομαζόμενος Ιησούς» και καταλήγει, αφού ο Ιησούς τον βρίσκει ξανά, να πέφτει στα πόδια Του και να λέει: «Πιστεύω, Κύριε» (Ιωάννης 9:38). Ο άνθρωπος που δεν έβλεπε γίνεται ο πιο διορατικός σε ολόκληρο το κεφάλαιο. Να τι αξίζει να σκεφτούμε σήμερα: οι Φαρισαίοι έβλεπαν μια χαρά και έμειναν παντελώς τυφλοί, ενώ ο ζητιάνος στο χώμα έλαβε και σωματική και πνευματική όραση το ίδιο απόγευμα. Ο Ιησούς είπε: «φως είμαι του κόσμου» (Ιωάννης 9:5). Το φως δεν διαπραγματεύεται με το σκοτάδι: απλώς έρχεται και το σκοτάδι υποχωρεί. Ό,τι σε κράτησε στο σκοτάδι, είτε αμφιβολία είτε ντροπή είτε πληγή που κουβαλάς χρόνια, ο Ιησούς δεν σου ζητά να το εξηγήσεις πρώτα. Σου ζητά να πας και να νιφτείς.
Ημέρα 10
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Τα πρόβατα δεν είναι ζώα εντυπωσιακά. Δεν είναι άγρια σαν τα λιοντάρια ούτε γρήγορα σαν τα άλογα. Περιπλανιούνται. Πανικοβάλλονται. Εξαρτώνται ολοκληρωτικά από κάποιον που ξέρει τον δρόμο. Ο Ιησούς διάλεξε συνειδητά αυτή την εικόνα όταν είπε: «Εγώ είμαι ο ποιμήν ο καλός» (Ιωάννης 10:11), και αν είμαστε ειλικρινείς, η εικόνα μάς ταιριάζει περισσότερο απ' όσο θα θέλαμε να παραδεχτούμε. Σε αυτό το κεφάλαιο ο Ιησούς κάνει μια έντονη αντίθεση ανάμεσα στον καλό ποιμένα και τον μισθωτό. Ο μισθωτός έχει τη δουλειά αλλά όχι τα πρόβατα. Όταν έρχεται ο λύκος, το βάζει στα πόδια, όχι απαραίτητα επειδή είναι κακός, αλλά επειδή τα πρόβατα δεν είναι πραγματικά δικά του. Ο καλός ποιμένας, αντίθετα, βάζει τη ζωή του για τα πρόβατα. Δεν είναι μεταφορά που αναζητά ο Ιησούς· είναι προφητεία προς την οποία βαδίζει. Περιγράφει τον σταυρό πριν τον ανεβεί, και λέει κάτι εκπληκτικό γι' αυτόν: «Ουδείς αφαιρεί αυτήν απ' εμού, αλλ' εγώ βάλλω αυτήν αφ' εαυτού» (Ιωάννης 10:18). Η σταύρωση δεν ήταν κάτι που συνέβη στον Ιησού. Ήταν κάτι που διάλεξε Εκείνος, για σένα, γνωρίζοντας πλήρως το κόστος. Μιλά επίσης για το ότι γνωρίζει τα πρόβατά Του, και γνωρίζεται από αυτά, με την ίδια ανάσα που περιγράφει πώς γνωρίζει τον Πατέρα. «Γνωρίζω τα εμά, και γνωρίζομαι υπό των εμών, καθώς με γνωρίζει ο Πατήρ, και εγώ γνωρίζω τον Πατέρα» (Ιωάννης 10:14-15). Είναι μια συγκλονιστική ανύψωση. Η οικειότητα που έχεις με τον Ποιμένα έχει ως πρότυπο την οικειότητα μέσα στην ίδια την Τριάδα. Δεν είσαι ένας αριθμός στο ποίμνιο. Είσαι γνωστός. Και έπειτα υπάρχει η υπόσχεση που έχει στηρίξει αμέτρητες τρεμάμενες καρδιές μέσα στους αιώνες: «Τα πρόβατά μου ακούουσι της φωνής μου, και εγώ γνωρίζω αυτά, και με ακολουθούσι· και εγώ δίδω εις αυτά ζωήν αιώνιον, και δεν θέλουσι χαθή εις τον αιώνα, και δεν θέλει αρπάσει αυτά τις εκ της χειρός μου» (Ιωάννης 10:27-28). Αναφέρονται δύο χέρια, του Υιού και του Πατέρα, και τα πρόβατα κρατιούνται και στα δύο. Ό,τι κι αν αντιμετωπίζεις σήμερα, δεν γλιστράς μέσα από αυτά τα δάχτυλα. Ξεκουράσου σε αυτό.
Ημέρα 11
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Υπάρχει μια λεπτομέρεια στο κεφάλαιο 11 του Ιωάννη για την οποία οι θεολόγοι έχουν γράψει ολόκληρες βιβλιοθήκες και την οποία τα παιδιά προσέχουν αμέσως: «Εδάκρυσεν ο Ιησούς» (Ιωάννης 11:35). Είναι το συντομότερο εδάφιο της Αγίας Γραφής και ένα από τα σημαντικότερα. Εκείνος που σε λίγο θα φωνάξει τον Λάζαρο πίσω από τον θάνατο στέκεται πρώτα μπροστά στον τάφο και κλαίει. Δεν παριστάνει τη λύπη. Δεν κάνει τυπικές κινήσεις συμπόνιας. Συγκινείται αληθινά. Η λέξη που χρησιμοποιεί ο Ιωάννης δείχνει ότι στέναξε από τα βάθη της ψυχής Του, σαν κύμα που υψώνεται από τον πυθμένα του ωκεανού. Ο Θεός του σύμπαντος δακρύζει στον τάφο. Πριν φτάσουμε στο θαύμα, πρέπει να καθίσουμε δίπλα στις αδελφές. Η Μαρία και η Μάρθα λένε και οι δύο το ίδιο πράγμα όταν βλέπουν τον Ιησού: «Κύριε, εάν ήσο ώδε, δεν ήθελεν αποθάνει ο αδελφός μου» (Ιωάννης 11:21, 32). Στην απάντηση του Ιησού προς καμία από τις δύο δεν υπάρχει επίπληξη. Δεν λέει: «Έπρεπε να με εμπιστευτείτε περισσότερο». Συναντά τη Μάρθα με θεολογία: «Εγώ είμαι η ανάστασις και η ζωή» (Ιωάννης 11:25), και συναντά τη Μαρία με δάκρυα. Είναι αρκετά μεγάλος για να σου δώσει και τα δύο, και αρκετά σοφός για να ξέρει ποιο χρειάζεσαι πρώτα. Η σκηνή στον τάφο είναι σχεδόν ανυπόφορη από τη δραματικότητά της. Ο Ιησούς διατάζει να σηκώσουν την πέτρα. Η Μάρθα αντιδρά, πρακτικά και ειλικρινά: «Κύριε, ήδη οζει· διότι είναι τεταρταίος» (Ιωάννης 11:39). Οι τέσσερις ημέρες έχουν σημασία. Η ιουδαϊκή παράδοση έλεγε ότι η ψυχή παρέμενε κοντά στο σώμα για τρεις ημέρες. Μετά από τέσσερις, δεν έμενε καμία ελπίδα με ανθρώπινα μέτρα. Ο Ιησούς περίμενε μέχρι η ελπίδα να μην είναι απλώς λεπτή, αλλά χαμένη. Τότε προσευχήθηκε φωναχτά, όχι για τον εαυτό Του, λέει, αλλά για το πλήθος, και φώναξε μέσα στο σκοτάδι: «Λάζαρε, έξελθε έξω». Και ο νεκρός βγήκε περπατώντας. Πρόσεξε ότι ο Ιησούς δεν μπαίνει μέσα για να πάρει τον Λάζαρο. Καλεί, και η ζωή υπακούει στη φωνή Του. Είναι η ίδια φωνή που είπε τον κόσμο σε ύπαρξη στη Γένεση, η ίδια φωνή που μια μέρα θα καλέσει κάθε τάφο να ανοίξει. Αν βρίσκεσαι σήμερα σε μια κατάσταση που είναι νεκρή εδώ και τέσσερις ημέρες, ή τέσσερα χρόνια, ο Ιησούς στέκεται ακόμη στην είσοδο και εξακολουθεί να καλεί.
Ημέρα 12
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Το Κεφάλαιο 12 του Ιωάννη είναι ένα κεφάλαιο αφίξεων και αποχαιρετισμών, πραγμάτων που αποκτούν καθαρό περίγραμμα και πραγμάτων που χάνονται. Έξι ημέρες πριν από το Πάσχα, η Μαρία της Βηθανίας, η ίδια γυναίκα που καθόταν στα πόδια του Ιησού ενώ η αδελφή της ανησυχούσε, παίρνει μια λίτρα πολύτιμο μύρο και αλείφει τα πόδια Του, σκουπίζοντάς τα με τα μαλλιά της. Το σπίτι γεμίζει με το άρωμα. Ο Ιούδας διαμαρτύρεται στο όνομα της οικονομίας. Ο Ιησούς την υπερασπίζεται: το έκανε για την ημέρα της ταφής Του, λέει. Ίσως δεν κατάλαβε πλήρως τι έκανε, αλλά η αγάπη της είχε δώσει μια γνώση που ο υπολογισμός δεν θα μπορούσε ποτέ να δώσει. Έπειτα έρχεται η θριαμβευτική είσοδος: το πλήθος κουνά κλαδιά φοινίκων, φωνάζει «Ωσαννά» και στρώνει τα ρούχα του στον δρόμο. Μοιάζει με στέψη. Και είναι στέψη, αλλά όχι αυτή που περιμένει κανείς. Οι ίδιοι οι μαθητές, μας λέει ο Ιωάννης, δεν κατάλαβαν τι συνέβαινε παρά μόνο μετά την ανάσταση. Σπάνια αναγνωρίζουμε τις πιο σημαντικές στιγμές όσο τις ζούμε. Μετά κάποιοι Έλληνες πλησιάζουν τον Φίλιππο με ένα απλό αίτημα: «Κύριε, θέλομεν να ίδωμεν τον Ιησούν» (Ιωάννης 12:21). Είναι μία από τις πιο σιωπηλά βαθιές φράσεις του Ευαγγελίου. Πρόκειται για Εθνικούς, ξένους, ανθρώπους που δεν είχαν καμία καταγωγική αξίωση στις υποσχέσεις του Ισραήλ, και θέλουν να δουν τον Ιησού. Η άφιξή τους μοιάζει να πυροδοτεί κάτι μέσα Του. Διακηρύσσει: «Ήλθεν η ώρα διά να δοξασθή ο Υιός του ανθρώπου» (Ιωάννης 12:23). Μιλά για έναν σπόρο σιταριού που πρέπει να πέσει στη γη και να πεθάνει πριν καρποφορήσει. Μιλά για τον Εαυτό Του. Μιλά και για εμάς. Έπειτα προσεύχεται φωναχτά, και ο Πατέρας απαντά από τον ουρανό με φωνή σαν βροντή, και το πλήθος διχάζεται για ό,τι άκουσε. Άλλοι λένε ότι μίλησε άγγελος, άλλοι άκουσαν μόνο θόρυβο. Ο ίδιος ήχος, ακουσμένος διαφορετικά, ανάλογα με το αυτί που τον δέχεται. Ο Ιησούς λέει: «Τώρα είναι κρίσις του κόσμου τούτου· τώρα ο άρχων του κόσμου τούτου θέλει ριφθή έξω. Και εγώ, εάν υψωθώ από της γης, θέλω σύρει πάντας προς εμαυτόν» (Ιωάννης 12:31-32). Ο σταυρός δεν είναι ήττα μεταμφιεσμένη σε νίκη. Είναι η πραγματική νίκη. Σήμερα, άφησε αυτή την ύψωση να σε τραβήξει πιο κοντά.
Ημέρα 13
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Φανταστείτε τη σκηνή: το ανώγειο, το βράδυ πριν από τον σταυρό. Ο Ιησούς, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι ο Πατέρας έδωσε τα πάντα στα χέρια του, ότι από τον Θεό βγήκε και προς τον Θεό πηγαίνει, σηκώνεται από το δείπνο, ζώνεται μια πετσέτα και αρχίζει να πλένει τα πόδια των μαθητών του. Ο Δημιουργός του σύμπαντος γονατίζει μπροστά στα πλάσματα που ο ίδιος έφτιαξε. Αν αυτό δεν σας συγκλονίζει, διαβάστε το ξανά. Για όποιον διαβάζει για πρώτη φορά: στον αρχαίο κόσμο το πλύσιμο των ποδιών ήταν δουλειά του πιο ταπεινού υπηρέτη του σπιτιού. Οι δρόμοι ήταν σκονισμένοι και τα πόδια με τα σανδάλια βρώμικα. Κανένας άνθρωπος με θέση δεν έπλενε τα πόδια άλλου. Γι' αυτό ακριβώς ο Πέτρος αντιδρά: «Κύριε, συ νίπτεις τους πόδας μου;» (Κατά Ιωάννην 13:6). Ο Ιησούς κάνει κάτι που όλοι στο δωμάτιο το θεωρούσαν κατώτερο γι' αυτόν, και το κάνει συνειδητά, με αγάπη, χωρίς δισταγμό. Υπάρχει όμως εδώ περισσότερο από ένα μάθημα ταπεινοφροσύνης, αν και αυτό και μόνο θα μπορούσε να μας απασχολεί μια ζωή. Ο Ιησούς λέει στους μαθητές του: «Εάν, λοιπόν, εγώ, ο Κύριος και ο Διδάσκαλος, ένιψα τους πόδας σας, και σεις οφείλετε να νίπτετε αλλήλων τους πόδας» (Κατά Ιωάννην 13:14). Δεν δίνει απλώς ένα παράδειγμα στάσης, αλλά ορίζει εκ νέου το τι σημαίνει μεγαλείο. Στη βασιλεία που οικοδομεί, όποιος υπηρετεί είναι εκείνος που ηγείται. Η δύναμη δεν σε ανεβάζει πάνω από τους ανθρώπους, σε στέλνει κοντά τους. Για τον έμπειρο πιστό, σκεφτείτε το εξής: ο Ιωάννης μας λέει ότι ο Ιησούς έπλυνε και τα πόδια του Ιούδα. Ήξερε ότι ο Ιούδας θα τον πρόδιδε πριν τελειώσει η νύχτα, και παρ' όλα αυτά γονάτισε μπροστά του. Αυτό δεν είναι αφέλεια. Είναι κυρίαρχη, συνειδητή αγάπη που αρνείται να μειωθεί από την αποτυχία εκείνου που υπηρετεί. Είναι μια εικόνα χάριτος που πρέπει να κλείσει το στόμα σε κάθε δικαιολογία μας για να στερούμε την καλοσύνη από εκείνους που μας αδίκησαν. Σήμερα η πετσέτα σας μπορεί να είναι ένα τηλεφώνημα που αναβάλλετε, μια εργασία κατώτερη από τον τίτλο σας, ή ένας καλός λόγος σε κάποιον που δεν τον έχει κερδίσει. Ο Βασιλιάς που υπηρετεί σας έδειξε τον δρόμο. Το ερώτημα είναι αν θα τον ακολουθήσετε μέχρι τα γόνατά σας.
Ημέρα 14
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Οι μαθητές είναι φοβισμένοι. Ο Ιησούς μόλις τους είπε ότι φεύγει, ότι ένας από αυτούς θα Τον προδώσει και ότι ο Πέτρος, ο βράχος τους, θα Τον αρνηθεί πριν ξημερώσει. Το δωμάτιο πρέπει να έμοιαζε σαν να χανόταν το πάτωμα κάτω από τα πόδια τους. Μέσα σε εκείνη ακριβώς τη στιγμή του τρόμου, ο Ιησούς λέει μερικά από τα πιο τρυφερά λόγια ολόκληρης της Γραφής: «Ας μη ταράττεται η καρδία σας· πιστεύετε εις τον Θεόν, και εις εμέ πιστεύετε» (Ιωάννης 14:1). Για κάποιον που είναι καινούργιος στη Βίβλο, αυτό το κεφάλαιο είναι δώρο και χάρτης. Ο Ιησούς λέει στους μαθητές Του ότι πηγαίνει να ετοιμάσει τόπο για εκείνους και ότι θα επιστρέψει να τους πάρει. Ο Θωμάς, ειλικρινής όπως πάντα, λέει καθαρά: δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις, πώς λοιπόν να ξέρουμε τον δρόμο; Και ο Ιησούς απαντά με μια δήλωση τόσο απόλυτη, που αντηχεί εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια μέσα στον ανθρώπινο πόθο: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή· ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα, ειμή διά εμού» (Ιωάννης 14:6). Δεν λέει ότι ξέρει τον δρόμο, ούτε ότι θα σου τον δείξει. Λέει ότι είναι ο δρόμος. Ο δρόμος και ο προορισμός είναι το ίδιο Πρόσωπο. Όσοι περπατάτε με τον Χριστό εδώ και χρόνια, σταθείτε λίγο στη λέξη αλήθεια. Σε έναν κόσμο που αντιμετωπίζει την αλήθεια ως προτίμηση, ο Ιησούς δηλώνει ότι είναι η ίδια η πηγή και η ουσία της. Κάθε αληθινό πράγμα που ειπώθηκε ή ανακαλύφθηκε ποτέ είναι αληθινό επειδή αντανακλά, έστω και αμυδρά, Εκείνον που είναι η ίδια η Αλήθεια. Όταν Τον εμπιστεύεσαι, δεν στηρίζεσαι σε ένα συναίσθημα ή σε μια φιλοσοφία: στέκεσαι στο μοναδικό έδαφος που δεν μετακινείται. Και έπειτα υπάρχει η ζωή, όχι η απλή ύπαρξη, αλλά η ζωή που ο θάνατος δεν μπορεί να τερματίσει. Ο Ιησούς δεν προσφέρει μια μακρύτερη εκδοχή αυτού που ήδη έχεις. Προσφέρει κάτι ποιοτικά διαφορετικό: ζωή που ρέει από τον ίδιο τον Πατέρα, μέσω του Υιού, σε καθέναν που έρχεται. Οτιδήποτε ταράζει σήμερα την καρδιά σου, και κάτι σίγουρα την ταράζει, έχεις λάβει την ίδια πρόσκληση που έλαβαν οι μαθητές σε εκείνο το ανώγειο. Πίστεψε. Όχι τυφλά, αλλά με ανοιχτά μάτια στραμμένα σε Εκείνον που είπε ότι είναι ο δρόμος για το σπίτι.
Ημέρα 15
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Κάπου ανάμεσα στο ανώγειο και τον κήπο της Γεθσημανή, ο Ιησούς σταματά και ζωγραφίζει μία από τις πιο οικείες εικόνες της χριστιανικής ζωής. «Εγώ είμαι η άμπελος, σεις τα κλήματα», λέει (Κατά Ιωάννην 15:5). Αν έχεις δει ποτέ μια κληματαριά, ξέρεις ότι το κλήμα δεν καταβάλλει προσπάθεια για να κάνει καρπό. Απλώς μένει συνδεδεμένο. Η ζωή της αμπέλου ρέει μέσα του, και ο καρπός είναι το φυσικό αποτέλεσμα αυτής της σύνδεσης. Για τον νέο αναγνώστη, αυτή η εικόνα είναι βαθιά ελευθερωτική. Η χριστιανική ζωή δεν είναι κυρίως να προσπαθείς περισσότερο. Είναι να μένεις κοντά. Ο Ιησούς λέει: «Μείνατε εν εμοί, και εγώ εν υμίν». Αυτό το «μένω» σημαίνει παραμένω, κάνω το σπίτι μου, δεν απομακρύνομαι. Το κλήμα που αποκόπτεται από την άμπελο δεν παλεύει και αποτυγχάνει να βγάλει σταφύλια· απλώς μαραίνεται, γιατί χωρίς την άμπελο δεν έχει καθόλου ζωή. Ο Ιησούς το λέει καθαρά: «διότι χωρίς εμού δεν δύνασθε να κάμητε ουδέν» (Κατά Ιωάννην 15:5). Αυτό δεν είναι αποθάρρυνση, είναι πρόσκληση να πάψεις να εξαντλείσαι και να αρχίσεις να αντλείς από τη σωστή πηγή. Για όσους περπατούν με τον Κύριο εδώ και πολύ καιρό, προσέξτε τι λέει ο Ιησούς για τον ρόλο του Πατέρα: «παν το φέρον καρπόν, καθαίρει αυτό, διά να φέρη πλειότερον καρπόν» (Κατά Ιωάννην 15:2). Το ρήμα «καθαίρει» εδώ σημαίνει κλαδεύει, δηλαδή κόβει. Ο αμπελουργός αφαιρεί ό,τι είναι καλό, ώστε αυτό που απομένει να γίνει εξαιρετικό. Αν περνάς μια περίοδο απώλειας, περιορισμού ή κλαδέματος, αυτός ο στίχος δεν εξηγεί τον πόνο, σου λέει όμως ποιος κρατά το ψαλίδι και γιατί. Ο Πατέρας κλαδεύει τα κλήματα που εκτιμά περισσότερο. Και μέσα σε όλα αυτά είναι υφασμένη η αγάπη. Ο Ιησούς θεμελιώνει ολόκληρη την εικόνα στην αγάπη ανάμεσα στον Πατέρα και τον Υιό, και μετά την επεκτείνει σε εμάς: «μείνατε εν τη αγάπη μου» (Κατά Ιωάννην 15:9). Αυτό δεν είναι συμβόλαιο που πρέπει να εκπληρώσεις, αλλά σχέση στην οποία κατοικείς. Ο καρπός, η χαρά, η υπακοή, η εισακουσμένη προσευχή, γεννιέται από την αγάπη, όχι από τον μόχθο. Σήμερα, μη ρωτήσεις τον εαυτό σου πώς μπορείς να κάνεις περισσότερο καρπό. Ρώτησέ τον πόσο κοντά είσαι στην άμπελο.
Ημέρα 16
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Ο Ιησούς μιλά ακόμη στους μαθητές του το βράδυ της σύλληψής του και τους λέει κάτι που πρέπει να φάνηκε σχεδόν αδύνατο να πιστευτεί: «σας συμφέρει να απέλθω εγώ» (Κατά Ιωάννην 16:7). Σας συμφέρει, δηλαδή είναι στην πραγματικότητα καλύτερο, πιο ωφέλιμο για σας. Πώς μπορεί η αναχώρηση του Ιησού να είναι καλύτερη από την παρουσία του; Η απάντηση είναι το Άγιο Πνεύμα, ο Παράκλητος, και αυτό το κεφάλαιο είναι η μεγάλη του συστατική παρουσίαση. Για όποιον διαβάζει για πρώτη φορά, η λέξη Παράκλητος έχει πλούσιο φάσμα σημασιών: αυτός που καλείται δίπλα μας για να βοηθήσει, ο συνήγορος, ο σύμβουλος, ο ενισχυτής, ο παρηγορητής. Όσο ο Ιησούς ήταν στη γη, ήταν σωματικά παρών σε ένα μόνο μέρος κάθε φορά. Το Πνεύμα που υποσχέθηκε θα κατοικούσε μέσα σε κάθε πιστό, παντού και πάντοτε. Οι μαθητές επρόκειτο να χάσουν τον ορατό Ιησού και να λάβουν τον Θεό που κατοικεί μέσα τους. Αυτό δεν είναι υποχώρηση. Είναι ένα εκπληκτικό βήμα μπροστά. Ο Ιησούς περιγράφει το έργο του Πνεύματος προς τρεις κατευθύνσεις. Προς τον κόσμο, το Πνεύμα ελέγχει για αμαρτία, για δικαιοσύνη και για κρίση: κάνει τις αόρατες πραγματικότητες της αιωνιότητας να φαίνονται αληθινές και επείγουσες στις ανθρώπινες καρδιές. Προς τους μαθητές, το Πνεύμα οδηγεί σε όλη την αλήθεια, παίρνοντας τα του Χριστού και αναγγέλλοντάς τα σε εκείνους που του ανήκουν. Και προς το μέλλον, το Πνεύμα δείχνει τα ερχόμενα, ώστε ο λαός του Θεού να μην μένει ποτέ να περπατά στο άγνωστο χωρίς οδηγό. Για τον πιστό που περπατά με τον Κύριο εδώ και χρόνια, προσέξτε την τρυφερότητα στο εδάφιο 20: «η λύπη σας θέλει μεταστραφή εις χαράν». Ο Ιησούς δεν λέει ότι η λύπη σας θα αντικατασταθεί από χαρά, σαν να μην έγινε ποτέ ο πόνος. Λέει ότι θα μεταστραφεί: θα μεταμορφωθεί, η ίδια ακατέργαστη ύλη θα γίνει κάτι καινούργιο. Ο ίδιος ο σταυρός είναι το πρότυπο: η χειρότερη Παρασκευή της ιστορίας έγινε το θεμέλιο της αιώνιας ζωής. Η λύπη σας δεν πάει χαμένη στα χέρια του Πνεύματος. Δεν σας άφησε μόνους σήμερα. Ο Παράκλητος ήρθε, και είναι πιο κοντά σας από την επόμενη ανάσα σας.
Ημέρα 17
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Πριν ο Ιησούς μπει στον κήπο όπου ο Ιούδας επρόκειτο να Τον προδώσει, σταμάτησε και προσευχήθηκε. Όχι μια βιαστική προσευχή, όχι μια ψιθυριστή παράκληση, αλλά μια μακρά, ήρεμη συνομιλία με τον Πατέρα Του, που το κεφάλαιο 17 του Ιωάννη μάς διατηρεί σαν ένα γράμμα αφημένο ανοιχτό πάνω σε ένα τραπέζι. Και να τι πρέπει να σε κάνει να παγώσεις: το όνομά σου, κατά κάποιον τρόπο, βρίσκεται μέσα σε αυτή την προσευχή. Ο Ιησούς δεν προσευχόταν μόνο για τους έντεκα άνδρες που στέκονταν δίπλα Του. Προσευχήθηκε για όλους όσοι θα πίστευαν ποτέ μέσω του λόγου τους, και αυτό σε περιλαμβάνει, εσένα που διαβάζεις σήμερα. Ο Ιησούς αρχίζει προσευχόμενος για τον Εαυτό Του, ζητώντας από τον Πατέρα να Τον δοξάσει, ώστε και Αυτός να δοξάσει τον Πατέρα. Έπειτα προσεύχεται για τους μαθητές Του: να φυλαχθούν, να γίνουν ένα, να αγιασθούν μέσα στην αλήθεια. Στη συνέχεια όμως διευρύνει τον κύκλο: «Δεν παρακαλώ δε περί τούτων μόνον, αλλά και περί των πιστευόντων διά του λόγου αυτών εις εμέ» (Ιωάννης 17:20). Σταμάτησε εδώ. Ο Υιός του Θεού, λίγες ώρες πριν από τη σταύρωσή Του, με το βάρος του σταυρού να πιέζει ήδη, χρησιμοποίησε μέρος της τελευταίας Του πνοής για να προσευχηθεί για σένα. Στον νέο αναγνώστη, αυτό το κεφάλαιο ονομάζεται μερικές φορές Αρχιερατική Προσευχή, επειδή ο Ιησούς ενεργεί εδώ ως ο μέγας μεσίτης μας, Εκείνος που στέκεται ανάμεσα σε εμάς και στον Θεό και υπερασπίζεται την υπόθεσή μας. Στον ώριμο πιστό, πρόσεξε τι ζητά: όχι να βγούμε από τον κόσμο, αλλά να φυλαχθούμε από τον πονηρό όσο παραμένουμε μέσα σε αυτόν. Δεν προσεύχεται για τη φυγή σου. Προσεύχεται για την προστασία σου, τον αγιασμό σου και την ενότητά σου με τους άλλους πιστούς. Η καρδιά της προσευχής χτυπά στον στίχο 3: η αιώνια ζωή δεν είναι ένας προορισμός στον οποίο φτάνουμε μετά τον θάνατο, είναι το να γνωρίζεις τον Θεό τώρα, προσωπικά και αληθινά. Αυτή η γνώση αλλάζει τον τρόπο που ξυπνάς το πρωί. Δεν έχεις ξεχαστεί. Προσεύχεται κάποιος για σένα, ο ίδιος ο Υιός του Θεού, του οποίου τις προσευχές ο Πατέρας πάντοτε ακούει.
Ημέρα 18
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Υπάρχει μια στιγμή στο Ιωάννης 18 που εύκολα τη διαβάζει κανείς βιαστικά, αλλά όταν την δεις, δεν μπορείς πια να την ξεχάσεις. Όταν οι στρατιώτες και οι υπηρέτες έρχονται να συλλάβουν τον Ιησού στον κήπο, Εκείνος προχωρά μπροστά, όχι πίσω, και τους ρωτά: «Τίνα ζητείτε;» Εκείνοι απαντούν: «Ιησούν τον Ναζωραίον.» Και Αυτός λέει: «Εγώ είμαι.» Στα λόγια αυτά, ολόκληρη η ένοπλη ομάδα οπισθοχωρεί και πέφτει κάτω. Οι συλλαμβάνοντες συλλαμβάνονται από τον ήχο της φωνής Του. Αυτός δεν ήταν ένα αβοήθητο θύμα που το αρπάζουν μέσα στη νύχτα. Ήταν ένας Βασιλιάς που επέλεξε να παραδοθεί. Το Ιωάννης 18 διατρέχει γρήγορα μία από τις πιο σκοτεινές νύχτες στην ανθρώπινη ιστορία: ο Ιούδας οδηγεί στρατιώτες με φανάρια και δάδες για να βρουν το Φως του κόσμου, ο Πέτρος τραβά μαχαίρι και κόβει το αυτί ενός δούλου, ο Ιησούς οδηγείται πρώτα στον Άννα, έπειτα στον Καϊάφα και μετά στον Πιλάτο. Και μέσα σε όλα αυτά, σαν νήμα θλίψης, υφαίνεται η άρνηση του Πέτρου: τρεις φορές, ακριβώς όπως είχε πει ο Ιησούς. «Ήτο δε ο Σίμων Πέτρος ιστάμενος και θερμαινόμενος» (Ιωάννης 18:25). Στεκόταν στη φωτιά του εχθρού και ζεσταινόταν, ενώ ο Κύριός του ανακρινόταν μέσα. Αυτή η μικρή λεπτομέρεια σπαράζει την καρδιά. Για τον νέο αναγνώστη αξίζει να ξέρει ότι ο Πιλάτος ήταν ο Ρωμαίος ηγεμόνας, αυτός που είχε τη νόμιμη εξουσία να διατάξει σταύρωση. Δεν βρήκε καμία αιτία στον Ιησού, κι όμως οδηγήθηκε από το πλήθος και τους θρησκευτικούς ηγέτες προς μια απόφαση στην οποία αντιστεκόταν η ίδια του η συνείδηση. Το περίφημο ερώτημα του Πιλάτου, «Τι είναι αλήθεια;» (Ιωάννης 18:38), ειπώθηκε στον ίδιο που μόλις είχε δηλώσει ότι είναι η αλήθεια, και εκείνος έφυγε χωρίς να περιμένει απάντηση. Σήμερα, μην στέκεσαι πολύ μακριά από τον Πέτρο. Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε ζεσταθεί κάποια στιγμή στη λάθος φωτιά: σιωπώντας για την πίστη μας όταν είχε κόστος, προτιμώντας την άνεση από την πεποίθηση. Τα καλά νέα είναι ότι η ιστορία του Πέτρου δεν τελειώνει στη φωτιά. Ούτε η δική σου.
Ημέρα 19
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Μία μόνο λέξη στο ελληνικό πρωτότυπο, το τετέλεσται, αποδίδεται στα αγγλικά με τρεις λέξεις: «Τετέλεσται». Το Κατά Ιωάννην 19:30 την καταγράφει ως τα τελευταία συνειδητά λόγια του Ιησού, πριν κλίνει την κεφαλή και παραδώσει το πνεύμα. Είναι η πιο σημαντική λέξη που ειπώθηκε ποτέ, και δεν ήταν κραυγή ήττας. Στον αρχαίο κόσμο, οι έμποροι σφράγιζαν με αυτή τη λέξη ένα εξοφλημένο χρέος. Τετέλεσται. Πληρώθηκε ολόκληρο. Αυτό που διακήρυξε ο Ιησούς από τον σταυρό δεν ήταν ότι η ζωή Του τελείωσε, αλλά ότι το έργο ολοκληρώθηκε. Το κεφάλαιο 19 του Ιωάννη είναι ανυποχώρητο. Δεν απαλύνει τον πόνο. Τη μαστίγωση, το στεφάνι από αγκάθια, την ειρωνική πορφύρα, τον σταυρό που κουβαλήθηκε μέσα στην πόλη, τα καρφιά, τις ώρες της δημόσιας αγωνίας, τα καταγράφει όλα ο Ιωάννης με σταθερό και πονεμένο κονδύλι. Ήταν εκεί. Στεκόταν κοντά στον σταυρό μαζί με τη Μαρία, τη μητέρα του Ιησού, και άκουσε τον Ιησού να μιλά από αυτόν. Όταν ο Ιησούς κοίταξε και είδε τη μητέρα Του και τον αγαπημένο Του μαθητή να στέκονται μαζί, τους εμπιστεύτηκε ο ένας στον άλλον: «Γύναι, ιδού ο υιός σου», και «Ιδού, η μήτηρ σου» (Κατά Ιωάννην 19:26-27). Ακόμη και την ώρα που πέθαινε, φρόντιζε εκείνους που αγαπούσε. Για τον νέο αναγνώστη, βοηθά να καταλάβει ότι κάθε λεπτομέρεια της σταύρωσης εκπλήρωσε αρχαίες προφητείες που είχαν γραφτεί εκατοντάδες χρόνια νωρίτερα: οι στρατιώτες που έριξαν κλήρο για τον χιτώνα Του, κανένα από τα οστά Του που δεν συντρίφτηκε, η πλευρά Του που τρυπήθηκε. Ο Ιωάννης τις επισημαίνει ξανά και ξανά, όχι ως ασήμαντες λεπτομέρειες αλλά ως μαρτυρία: αυτό δεν ήταν ατύχημα. Ήταν σχέδιο, που φυλασσόταν στην καρδιά του Θεού πριν από την καταβολή του κόσμου. Για τον πιστό που έχει ακούσει αυτή την ιστορία πολλές φορές, σήμερα στάσου και στοχάσου το βάρος του «τετέλεσται». Δεν έμεινε τίποτα για να προσθέσεις εσύ. Καμία προσπάθεια, κανένα κέρδισμα, καμία απόδειξη της αξίας σου δεν μπορεί να βελτιώσει αυτό που Εκείνος διακήρυξε ολοκληρωμένο. Το χρέος έχει σφραγιστεί. Το έργο έχει τελειώσει. Η μόνη σου απάντηση είναι να το δεχθείς.
Ημέρα 20
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Η Μαρία η Μαγδαληνή ήρθε στον τάφο ενώ ήταν ακόμη σκοτάδι. Αυτή η λεπτομέρεια δεν είναι απλώς μια ώρα στο ρολόι, είναι το πορτρέτο του πένθους. Ήρθε πριν ανατείλει ο ήλιος επειδή ο ύπνος είχε γίνει αδύνατος και ο τάφος ήταν το τελευταίο μέρος όπου Τον είχε δει. Βρήκε μια ανοιχτή είσοδο και έναν άδειο τάφο, και το πρώτο της ένστικτο δεν ήταν χαρά αλλά απώλεια: «Εσήκωσαν τον Κύριον εκ του μνημείου, και δεν εξεύρομεν που έθεσαν αυτόν» (Ιωάννης 20:2). Ο πόνος μπορεί να μας κάνει αργούς στο να αναγνωρίσουμε ένα θαύμα, ακόμη κι όταν στεκόμαστε μέσα σε αυτό. Ο Πέτρος και ο Ιωάννης έτρεξαν στον τάφο. Ο Ιωάννης ξεπέρασε τον Πέτρο αλλά σταμάτησε στην είσοδο· ο Πέτρος, πιστός στον χαρακτήρα του, μπήκε κατευθείαν μέσα. Είδαν τα σάβανα να βρίσκονται εκεί και το μαντήλι που ήταν στο κεφάλι Του διπλωμένο προσεκτικά χωριστά, και ο Ιωάννης μας λέει ότι είδε και πίστεψε. Το διπλωμένο ύφασμα είναι μικρό πράγμα, αλλά έχει συγκινήσει τους πιστούς επί αιώνες. Ένας τυμβωρύχος φεύγει βιαστικά. Όποιος διπλώνει το μαντήλι σου λέει ότι έφυγε με τους δικούς Του όρους. Έπειτα έρχεται η στιγμή που συγκλονίζει καρδιές εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια. Η Μαρία στεκόταν έξω κλαίγοντας, και ο αναστημένος Ιησούς πρόφερε το όνομά της. Μόνο το όνομά της, «Μαρία», και εκείνη Τον αναγνώρισε αμέσως. «Ραββουνί», είπε, που σημαίνει Διδάσκαλε. Έτσι μοιάζει η ανάσταση από κοντά: όχι ένα θεολογικό επιχείρημα, όχι ένα εκτυφλωτικό όραμα, αλλά το όνομά σου, που το λέει Εκείνος που νόμιζες ότι είχες χάσει για πάντα. Δεν είναι ανάμνηση. Δεν είναι μεταφορά. Είναι ζωντανός, και ξέρει το όνομά σου. Για τον νέο αναγνώστη, αυτό το κεφάλαιο περιέχει και τη γνωστή αμφιβολία του Θωμά και τη μακρόθυμη, γεμάτη χάρη απάντηση του Ιησού, απόδειξη ότι η ειλικρινής πάλη είναι ευπρόσδεκτη στην παρουσία Του. Για τον έμπειρο πιστό, πρόσεξε ότι ο πρώτος λόγος του αναστημένου Χριστού προς τους μαθητές Του είναι ειρήνη, που λέγεται δύο φορές. Ό,τι κι αν κουβαλάς σε αυτή τη μέρα, αυτός ο λόγος εξακολουθεί να λέγεται πάνω σου.
Ημέρα 21
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Η ανάσταση δεν είναι υποσημείωση: είναι αρχή. Το 21ο κεφάλαιο του Ιωάννη ανοίγει στην ακτή της θάλασσας της Τιβεριάδας, όπου επτά μαθητές έχουν γυρίσει σε ό,τι ήξεραν καλά: το ψάρεμα. Τα δίχτυα είναι άδεια. Η νύχτα ήταν μακριά. Τότε ένας άγνωστος στην ακτή φωνάζει και τους λέει να ρίξουν το δίχτυ στα δεξιά, και ξαφνικά δεν μπορούν να το τραβήξουν από το βάρος των ψαριών. Είναι ο Κύριος. Και ο Πέτρος, μόλις το ακούει, δεν περιμένει τη βάρκα: ρίχνεται στο νερό. Είκοσι ένα κεφάλαια μετά, ο Ιωάννης εξακολουθεί να μας δείχνει ότι ο Ιησούς αξίζει κάθε απρεπές, ολόψυχο πήδημα. Αυτό που ακολουθεί σε εκείνη την ακτή είναι μία από τις πιο τρυφερές σκηνές ολόκληρης της Γραφής. Ο Ιησούς έχει ήδη ανάψει φωτιά. Έχει ήδη έτοιμο ψωμί και ψάρι. Ο αναστημένος Βασιλιάς των βασιλέων ετοιμάζει πρωινό για κουρασμένους ψαράδες. Εσύ που είσαι νέος αναγνώστης, δέξου το: έτσι είναι ο Θεός. Δεν απαντά στις αποτυχίες μας με κήρυγμα· απαντά στην κενότητά μας με ένα γεύμα. Εσύ που είσαι έμπειρος πιστός, πρόσεξε τι δεν λέει ο Ιησούς. Δεν λέει: «Στο είχα πει». Λέει: «Ελάτε, γευματίσατε» (Ιωάννης 21:12). Μετά έρχεται η αποκατάσταση του Πέτρου. Τρεις φορές ο Ιησούς ρωτά: «Αγαπάς με;», μία για κάθε άρνηση δίπλα στην άλλη φωτιά, στην αυλή του αρχιερέα. Κάθε ερώτηση είναι μια πληγή που καθαρίζεται και κλείνει. Κάθε απάντηση: «Βόσκε τα αρνία μου... Ποίμαινε τα πρόβατά μου... Βόσκε τα πρόβατά μου», είναι μια αποστολή που ξαναμπαίνει σε χέρια που την είχαν αφήσει να πέσει. Ο Πέτρος δεν παραμερίζεται εξαιτίας της αποτυχίας του· στέλνεται χάρη στη συγχώρησή του. Ο Κύριος δεν μας ανακυκλώνει σε κάτι κατώτερο. Μας αποκαθιστά σε κάτι μεγαλύτερο. Πριν από τρεις εβδομάδες ξεκινήσαμε με το «Εν αρχή ήτο ο Λόγος». Σήμερα δεν τελειώνουμε με τελεία, αλλά με μια πόρτα ορθάνοιχτη. Ο Ιησούς λέει στον Πέτρο: «Ακολούθει μοι» (Ιωάννης 21:19), και η ίδια πρόσκληση αντηχεί σε κάθε σελίδα που διάβασες και σε κάθε μέρα που θα ζήσεις. Το Ευαγγέλιο του Ιωάννη δεν τελειώνει: συνεχίζεται μέσα σου. Το ερώτημα δεν είναι αν ο Ιησούς είναι Κύριος. Το ερώτημα είναι αν, όπως ο Πέτρος, τον αγαπάς αρκετά ώστε να βόσκεις σήμερα τα πρόβατά του.