Sjö dagar með Ritningunni fyrir áhyggjur, ótta og andvökunætur: að læra að leggja áhyggjur sínar í hendur Guðs, sem heldur þér uppi.
Dagur 1
Lestur dagsins
Íhugun
Flest okkar þekkja þá stund vel þegar þungi alls leggst á brjóstið í einu. Reikningurinn sem þú getur ekki greitt, sambandið sem er að trosna, sjúkdómsgreiningin sem þú áttir ekki von á, framtíðin sem vill ekki skýrast. Einmitt á slíkri stundu skrifar Pétur postuli til fólks sem hafði miklu meira að óttast en flest okkar munu nokkru sinni hafa. Lesendur hans voru á víð og dreif, ofsóttir og vissu ekki hvort morgundagurinn myndi færa þeim líkn eða handtöku. Og inn í þann storm talar hann eitt hlýjasta boð allrar Ritningarinnar. Pétur skrifar: „Varpið allri áhyggju yðar á hann, því að hann ber umhyggju fyrir yður“ (1. Pétursbréf 5:7). Orðið „varpið“ er sama orð og notað er þegar lærisveinarnir köstuðu yfirhöfnum sínum á asnafolaldið svo að Jesús gæti stigið á bak. Það er yfirveguð, áþreifanleg athöfn, tilfærsla. Þér er ekki sagt að stjórna áhyggjum þínum betur, hugsa jákvæðar eða reyna bara meira að hafa ekki áhyggjur. Þér er sagt að kasta þeim. Það er næstum kraftmikið og algjörlega viljandi. Áhyggjurnar eru raunverulegar. Pétur þykist ekki að svo sé ekki. En þær eiga heima hjá öðrum. Sálmurinn sem tengist þessum texta segir það skýrt: „Varpa áhyggjum þínum á Drottin, hann mun styðja þig“ (Sálm 55:23). Hebreska orðið yfir að „styðja“ dregur upp mynd af því að vera borinn uppi neðan frá. Ekki bjargað úr fjarlægð, heldur studdur að neðan, eins og undirstaða heldur uppi húsi. Guð grípur þig ekki eftir að þú fellur. Hann er þegar undir þér áður en þú sleppir takinu. Það er vert að íhuga hægt ástæðuna sem Pétur gefur fyrir því að varpa áhyggjunum: ekki að Guð sé nógu máttugur til að ráða við þær, þó að hann sé það, heldur að honum er *annt um þig*. Þetta er persónulegt. Þetta er ekki Guð sem rekur hnattrænan óskilamunastað. Þetta er faðir sem tekur eftir. Hvað sem þú berð inn í þennan dag, leggðu það frá þér. Ekki af því að það sé lítið, heldur af því að hann er mikill og elskar þig svo mikið að hann vill taka þungann á sig.
Dagur 2
Lestur dagsins
Íhugun
Orðið að baki hinu fræga boði Páls á fátt skylt við það sem við eigum við í dag þegar við segjum að einhver sé varkár. Þegar við segjum varkár, meinum við gætinn og athugull. Þegar Páll segir: „Verið ekki hugsjúk um neitt“ (Filippíbréfið 4:6), á hann við eitthvað miklu róttækara: vertu ekki kvíðinn um neitt, láttu ekkert rífa þig í sundur, leyfðu engu að splundra huga þínum í marga búta. Gríska orðið er *merimnao*, að vera brotinn, að hafa hugsanirnar á tvístringi í allar áttir í einu. Páll er ekki að segja þér að vera ábyrgðarlaus. Hann er að segja þér að láta ekki slíta þig í sundur. Það sem gerir þennan kafla svo merkilegan er hvaðan Páll skrifar: úr rómversku fangelsi. Hann skrifar ekki af fjallstindi eftir tíma hvíldar og vellíðunar. Hann skrifar í hlekkjum, óviss um eigin örlög, og segir samt: „Verið ætíð glöð í Drottni. Aftur segi ég: Verið glöð!“ (Filippíbréfið 4:4). Endurtekningin er ekki kæruleysi, heldur vísvitandi áhersla. Gleði er ekki tilfinning sem Páll tilkynnir um, heldur boð sem hann gefur, og það þýðir að hún er val sem er mögulegt jafnvel þótt tilfinningin sé ekki komin enn. Lyfseðill Páls við kvíða er hvorki viljastyrkur né afþreying. Það er bæn, en bæn af alveg sérstöku tagi. „Gerið í öllum hlutum beiðni ykkar kunna Guði með bæn og beiðni og þakkargjörð“ (Filippíbréfið 4:6). Taktu eftir að þakkargjörðin er ofin inn í beiðnina. Þú berð fram þörf þína og þakklæti þitt á sama tíma. Þetta er ekki að látast að allt sé í lagi. Það er að muna, jafnvel í miðjum erfiðleikunum, að Guð hefur verið trúr áður og verður trúr aftur. Loforðið sem fylgir er stórkostlegt: „Og friður Guðs, sem æðri er öllum skilningi, mun varðveita hjörtu ykkar og hugsanir í Kristi Jesú“ (Filippíbréfið 4:7). Orðið „varðveita“ er hernaðarlegt orð. Það merkir að setja varðlið, að skipa vörð. Friður Guðs heimsækir ekki aðeins hjarta þitt. Hann stendur vörð um það. Þú þarft ekki að skilja hvernig það virkar til þess að það virki. Þú þarft aðeins að færa kvíða þinn til hans sem breytir honum í frið.
Dagur 3
Lestur dagsins
Íhugun
Jesaja skrifaði til þjóðar sem hafði fulla ástæðu til að óttast. Assýríuveldið gleypti heilar þjóðir og sjóndeildarhringurinn var dökkur af reyk frá hertekum borgum. Inn í þann ótta talar spámaðurinn orð sem hefur enst lengur en öll þau veldi sem það var skrifað gegn: „Hugur þeirra sem á þér byggja er staðfastur, þú varðveitir frið, frið, því að þeir treysta þér“ (Jesaja 26.3). Á hebresku stendur hér *shalom shalom*: orðið tvöfaldað til áherslu, friður ofan á frið, dýpsta heilleiki sem tungumálið gat tjáð. Skilyrði þessa tvöfalda friðar er hugur sem er „staðfastur“ í Guði. Orðið merkir að vera studdur, að halla sér upp að. Það er líkamsstaða þess sem hefur hætt að reyna að halda sér uppréttum í eigin mætti og hallar einfaldlega allri þyngd sinni upp að einhverju traustu. Loforðið er ekki gefið þeim sem aldrei finna til ótta, heldur þeim sem í óttanum snúa huganum af ásetningi að þeim sem breytist ekki. Traustið kemur fyrst, friðurinn fylgir. Öldum síðar, kvöldið áður en hann var handtekinn, safnaði Jesús lærisveinum sínum saman og sagði: „Frið læt ég yður eftir, minn frið gef ég yður. Ekki gef ég yður eins og heimurinn gefur. Hjarta yðar skelfist ekki né hræðist“ (Jóhannesarguðspjall 14.27). Friður Jesú er ekki friður heimsins, sá sem byggist á því að allt gangi vel, að öryggi sé tryggt og niðurstöður í okkar höndum. Friður hans er persóna. Hann er hann sjálfur, skilinn eftir hjá þér eins og gjöf, nálægur í herberginu jafnvel þegar herbergið er ógnvekjandi. Fyrir þann sem les í fyrsta sinn og þann sem hefur trúað lengi er hér boð sem eldist aldrei: friðurinn sem þú leitar að er ekki tilfinning sem þú getur framkallað eða aga sem þú getur náð valdi á. Hann er gjöf frá persónu sem elskar þig, tiltæk á þessari stundu og bíður þess að hugur þinn snúi sér að honum og dvelji þar. Þú þarft ekki að leysa það sem skelfir þig til að eiga frið í því. Þú þarft aðeins að dvelja.
Dagur 4
Lestur dagsins
Íhugun
Jesús situr í hlíð, umkringdur venjulegu fólki: bændum og fiskimönnum, mæðrum og iðnaðarmönnum. Þetta er fólk sem veit hvað það er að liggja andvaka og velta því fyrir sér hvort nóg verði til. Og hann bendir á akurinn. „Lítið á liljur vallarins, hvernig þær vaxa. Þær vinna ekki og spinna ekki. En ég segi yður: Jafnvel Salómon í allri sinni dýrð var ekki svo búinn sem ein þeirra“ (Matteusarguðspjall 6.28-29). Að „líta á“ er hér meira en að renna augum yfir. Það merkir að íhuga vandlega og virða fyrir sér með athygli. Jesús biður áheyrendur sína að gerast nemendur í skóla villiblómsins. Rökin sem hann byggir upp eru þau sem fræðimenn kalla rök frá hinu smærra til hins stærra. Ef Guð klæðir blóm, sem blómstrar í dag og er horfið á morgun, fegurð sem skyggir á skrúða konungs, hvað segir það þá um hug hans til þín? „Eruð þér ekki miklu meira virði en þær?“ (Matteusarguðspjall 6.26). Þessi spurning er ekki skraut. Henni er ætlað að hitta í mark. Þú ert ekki spörvi. Þú ert ekki lilja. Þú ert skapaður í Guðs mynd, þekktur með nafni, og jafnvel hárin á höfði þínu eru talin. Ef hann annast akurinn, þá annast hann þig. Boðskapur Jesú hér beinist ekki gegn leti eða kæruleysi um ábyrgð. Hann er ekki að segja áheyrendum sínum að hætta að vinna eða skipuleggja. Hann greinir ákveðinn andlegan sjúkdóm: kvíðann sem sprettur af því að lifa eins og Guð sé ekki með í myndinni. „Faðir yðar himneskur veit að þér þarfnist alls þessa“ (Matteusarguðspjall 6.32). Hann veit það nú þegar. Þú ert ekki að upplýsa hann um aðstæður sem hann hefur yfirsést. Áhyggjurnar eru lygin sem segir þér að þú standir einn í þessu. Hið þekkta boð: „Leitið fyrst Guðs ríkis og réttlætis hans, þá mun allt þetta veitast yður að auki“ (Matteusarguðspjall 6.33), er ekki uppskrift að því að fá það sem þú vilt. Það er ný röðun hjartans. Þegar Guð er í fyrsta sæti finnur allt annað sinn rétta stað. Kvíðafulla spurningin er ekki: „Verður nóg til?“ Traustsins spurning er: „Leita ég hans fyrst í dag?“ Það er eina spurningin sem þér ber í raun að svara.
Dagur 5
Lestur dagsins
Íhugun
Lokaðu augunum andartak og sjáðu fyrir þér hirði. Ekki mynd í steindum glugga, heldur raunverulegan mann sem er kominn út fyrir sólarupprás, telur hverja kind með nafni og veit hver þeirra haltrar og hver er líklegust til að villast. Heyrðu nú hið forna skáld, Davíð, segja með hljóðu öryggi manns sem hafði verið bæði hirðir og sauður: „Drottinn er minn hirðir, mig skortir ekkert.“ Þetta er ekki ósk. Þetta er yfirlýsing. Davíð orti þennan sálm af eigin reynslu. Hann hafði sjálfur leitt hjarðir sínar yfir hæðir Júdeu og vissi hvað góður hirðir gerir: hann finnur græna haga þegar landið virðist skrælnað, hann leiðir að kyrrum vötnum því að sauðir drekka ekki úr ólgandi straumi, hann gengur á undan inn í dalinn svo að hjörðin þurfi ekki að mæta myrkrinu ein. Sérhver mynd í þessum sálmi er sótt í þennan heim og sérhver þeirra á að segja þér eitthvað um það hvernig Guð annast þig. Takið eftir dalnum í fjórða versi: „Jafnvel þótt ég fari um dimman dal, óttast ég ekkert illt, því að þú ert hjá mér.“ Davíð segir ekki að dalurinn sé tekinn burt. Hann segir að hann gangi um hann, og hann er ekki einn. Sprotinn og stafurinn sem huggaði hann voru ekki skraut. Sprotinn rak burt rándýr og stafurinn leiddi villuráfandi sauði aftur í öruggt skjól. Návist Guðs á erfiðustu stundum þínum er ekki aðgerðalaus. Hann er að verki og heldur þér á réttri leið. Fyrir þann sem les þetta í fyrsta sinn er sannleikurinn einfaldur: þessi sálmur er fyrirheit um að Guð þekkir nafn þitt, þekkir þörf þína og lætur þig ekki reika einan. Fyrir þann sem hefur lesið þessi orð hundrað sinnum er þetta umhugsunarefni: borðið sem er búið „frammi fyrir fjendum mínum“ merkir að Guð bíður ekki eftir að aðstæður þínar verði þægilegar til að blessa þig. Hann leggur á borð mitt í erfiðleikunum. Kvíði þinn þarf ekki að leysast áður en Guð getur nært sál þína. Hann mætir þér í honum, ekki eftir hann. Í dag, hvaða dal sem þú gengur um, áttu hirði sem hefur þegar gengið hann á undan þér.
Dagur 6
Lestur dagsins
Íhugun
Óttinn gerir ekki alltaf boð á undan sér af kurteisi. Stundum ryðst hann inn eins og kaldur vindur: sjúkdómsgreining, símtal, svefnlaus nótt klukkan þrjú þegar hugurinn fær ekki frið. Spurningin er ekki hvort óttinn komi. Spurningin er hvað þú gerir þegar hann stendur við dyrnar. Davíð var ekki á þægilegum stað þegar hann skrifaði Sálm 56. Hann var umkringdur óvinum, orð hans voru snúin gegn honum og menn sátu á svikráðum við líf hans. Samt skrifar hann nokkuð sem er næstum hrífandi í einfaldleika sínum: „Þegar ég er hræddur, treysti ég þér.“ Þessi orð eru heiðarleg. Davíð þykist ekki vera laus við óttann. Hann leikur ekki hugrekki sem hann finnur ekki. Hann segir: einmitt þegar óttinn kemur, vel ég að treysta. Ótti og trú geta búið í sama hjarta á sama tíma. Annað útilokar ekki hitt. Síðan talar Guð fyrir munn spámannsins Jesaja til þjóðar í útlegð, burtrekinnar, óvissrar og efins um hvort hún væri gleymd: „Óttastu ekki, því að ég er með þér, láttu ekki hugfallast, því að ég er þinn Guð. Ég styrki þig, ég hjálpa þér, ég styð þig með hægri hendi réttlætis míns“ (Jesaja 41:10). Teldu loforðin í þessu eina versi: nærvera, styrkur, hjálp og hönd sem styður. Guð gefur ekki eitt loforð og lætur hitt eftir tilviljun. Hann hleður þeim hverju ofan á annað, rétt eins og hann vilji segja: Ég hef hugsað fyrir hverri hlið ótta þíns og ég er meiri en þær allar. Þú sem lest Biblíuna í fyrsta sinn, þetta þarftu að vita: Guð er ekki hissa á ótta þínum og hann er ekki fyrir vonbrigðum með þig fyrir að finna hann. Þú sem hefur lengi trúað, taktu eftir að Guð segir „ég styð þig“. Stuðningurinn er sífelldur og stöðugur, hönd sem sleppir ekki, jafnvel þegar þú hættir að finna fyrir henni. Tilfinningar þínar eru raunverulegar, en þær eru ekki síðasta orðið. Síðasta orðið á Guð sem heldur þér.
Dagur 7
Lestur dagsins
Íhugun
Við erum komin að síðasta degi þessarar vegferðar okkar saman, og það er viðeigandi að við endum ekki á skipun um að reyna meira, heldur á boði. Jesús stendur mitt á meðal mannfjölda sem er örmagna undan trúarlegum byrðum og daglegum áhyggjum, opnar faðminn og segir: „Komið til mín, öll þið sem erfiðið og þunga eruð hlaðin, og ég mun veita ykkur hvíld.“ Ekki „áunnið hana“. Ekki „finnið út úr þessu“. Komið. Komið með byrðina. Alla. Orðið sem Jesús notar um „hvíld“ merkir ekki aðeins hvíld svefnsins. Í því felst endurnæring, byrði sem er létt af og sál sem er hætt að streitast gegn einhverju sem er henni of þungt. Okið sem hann býður í staðinn er sagt ljúft og létt, ekki vegna þess að lífið verði sársaukalaust, heldur vegna þess að þegar þú ert undir oki með Kristi dregur þú ekki lengur einn. Hann dregur með þér, og hann er sterkari. Fyrir þann sem les þetta í fyrsta sinn: ok í fornöld var trégrind sem tengdi saman tvö dýr svo þau gætu deilt byrði. Jesús er að segja: leyfðu mér að bera þetta með þér. Síðan gefur Sálmur 46 okkur mikla akkerisfestu sálarinnar: „Guð er oss hæli og styrkur, örugg hjálp í nauðum.“ Ekki fjarlæg hjálp. Ekki hjálp sem berst eftir að neyðin er liðin hjá. Hjálp sem er nálæg, nálæg í jarðskjálftanum, nálæg þegar fjöllin skjálfa, nálæg þegar vötnin æða. Og í Sálmi 46:11 er að finna eina ljúfustu áskorun alls Ritningarinnar: „Verið kyrr og vitið að ég er Guð.“ Á hebresku merkir „verið kyrr“ að sleppa takinu, losa greipina og hætta að streitast. Það er ekki aðgerðaleysi, heldur virk uppgjöf sálar sem hefur loks ákveðið að treysta. Þangað hafa þessir sjö dagar í Ritningunni verið að leiða þig: ekki að aðferð til að stjórna kvíða, heldur að Persónu. Hirði sem þekkir nafn þitt. Guði sem heldur þér með hægri hendi sinni. Frelsara sem býður þér að leggja hverja byrði við fætur sér og hvílast. Friðurinn sem hann gefur er ekki fjarvera erfiðleika. Hann er nærvera hans mitt í þeim, og sú nærvera er nóg.