Tut ils plans

Tgi è Jesus?

Set dis per scuntrar Jesus en ils Evangelis: ses pleds, sia pussanza, sia cumpassiun, sia crusch e sia resurrecziun.

  1. Di 1

    La Pled daventada carn

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Avant che l'emprim utschè ha chantà, avant che l'emprima undada ha rut sin insatgina riva, avant che il temp sez ha fatg ses emprim flad: era la Pled. Gion na ans maina betg mellan en ses Evangeli cun ina istorgia da naschientscha u ina genealogia. El ans maina en in lieu pli vegl che tut quai. «A l'entschatta era la Pled», scriva el, «e la Pled era tar Dieu, e la Pled era Dieu» (Gion 1,1). Sche ti es nov tar la Bibla, tadla quai plaun: Gion ans di che Jesus n'ha betg cumenzà en ina grippia a Betlehem. El era gia là al fundament da tut, e tut quai che exista è vegnì al mund tras el. Per quels che han legì quests vers ina centantga giada, resta in mument tar la pleda «tar». La Pled era tar Dieu: il grec exprima l'esser fatscha a fatscha, en cuminanza intima. Avant la creaziun, avant ils engels, avant tut quai che nus savain numnar, era ina relaziun en il cor da la realitad. L'amur n'era betg insatge che Dieu ha inventà cura ch'el ans ha creads. L'amur era gia l'essenza da Dieu, il Bab ed il Fegl en cuminanza eterna. Quai è quel che è vegnì en noss mund. Ed el è vegnì propi. Il vers 14 è ina da las frasas las pli surprendentas che èn mai vegnidas scrittas: «E la Pled è daventada carn ed ha abità tranter nus.» Il verb translatà cun «abità» vul dir litteralmain ch'el ha mess si ses tenda tranter nus: in evident ecco dal tabernacul en il desert, nua che Dieu ha abità enmez il campament da ses pievel. Il Dieu etern e nunchreà n'ha betg trames mo ina missiva u in messadi. El è vegnì sez, envolut en pel, suttamess a fom e fraidezza e dolur, per che nus possian vesair «sia glorgia, ina glorgia sco quella dal Fegl unic dal Bab, plain grazia e vardad». Tge munta quai per tia vita oz? Quai munta che ti has mai da far cun in Dieu lontan ed indifferent, cura che ti avras quest cudesch u cura che ti plaigas tes chau per urar. Il Dieu che ha clamà ils stailas a l'existenza ha decidi da daventar chattabel, tutgabel, enconuschaivel. El è vegnì là nua che ti es. Tge che ti portas questa damaun: dubi, led, stupur u mo in quiet mardi, la Pled daventada carn n'è betg lunsch. El ha gia fatg il pli lung viadi imaginabel, mo per esser cun tai.

    Mussar il diAudio disponibel
  2. Di 2

    Guardai, l'agnè

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Imagina-t da star a la riva dal Jordan e da guardar ina fulla che sa mova qua e là, cura che in um ch'ti enconuschas, in profet selvadi e senza cumpromiss, s'ferma da subit, mussa sur l'aua ed di d'in auter um che vegn vers ti: «Vezai, qua è l'agnèl da Dieu che prenda davent il puccau dal mund!» (Gion 1,29). Quai è il mument che Gion Battista ans ha laschà. E questas pleds, ditgas in suentermezdi ordinari an in flum, portan il pais da mil onns istorgia. Per ina ureglia gidiva en questa fulla era la pawla «agnèl» cargada da regurdanzas. Quai era l'agnèl da Pasca, mazzà per che la mort passia davant la chasa. Quai era l'agnèl dal sacrifizi dal templ, purschì mintga damaun e mintga sera senza smetter. E davos tut quai steva la poesia perscrutanta d'Isaia, scritta set tschientaners avant: «El era sprezzà e snegà dals umans, in um da dolurs, enconuschent cun la malsogna» (Isaia 53,3). Isaia ha vis insatgi che vegniss «ferì per nossas sfarfatschadads» e «smaccà per nossas culpas», insatgi sin il quint dal qual vegniss missa la culpa da nus tuts. Tut il sistem sacrifizial d'Israel era ina lunga, lenta sagetta che mussava sin quest ün um. Quai che Gion Battista ha chapì, e quai che ils dischipels han chapì pir cumplettamain suenter la resurrecziun, è che Jesus n'è betg simplamain vegnì per ans trametter megliers custums u per ans inspirar da dastgar esser pli buns. El è vegnì per sligiar il pli profund problem che nus avain: il pais dal puccau e la separaziun ch'el creescha tranter nus ed in Dieu sant. L'agnèl na fa betg la prediga a las nursas davart lur sgarar. L'agnèl mora en lur lieu. Per quel che legia per l'emprima giada, qua è la vardad clera e bella: tge che ti has fatg, tge che ti portas en ils corsals quiets da tia conscienza, Gion mussa sin quel che è vegnì per prender quai davent. Betg per sminuir quai, betg per far sco sch'i na importass betg, mabain per purtar quai sez. Per quel che crai gia daditg, dumonda tai sez, sche l'Agnèl è daventà uschè enconuschent che ti has bandunà d'esser sturnì. Lascha il det stendì da Gion mussar ti là anc ina giada oz: guarda el, guarda el propi, e lascha turnar la smirvegl.

    Mussar il diAudio disponibel
  3. Di 3

    Pussanza sur la tempesta

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Quai era stà in lung di. Jesus aveva instruì la glieud dad ina barca a la riva, parabla suenter parabla, fin che il sulegl era bass. Lura ha el ditg a ses dischipels: «Passain a l'autra riva» (Marc 4,35), ed els èn parti sur il Lai da Galilea. Marc ans conta, cun quel detagl che be in perditg oculer sa regorda, che els l'han prendì cun sai «uschia sco ch'el era»: stanchel, anc en ses vestgiresults d'instrucziun, senza nagina preparaziun per ina traversada. Ed alura è vegnida la tempesta. Il Lai da Galilea sa chatta en ina conca circumdada da collinas, e las tempestas pon sa chaschunar sur el cun ina sveltezza spaventusa. Pliras da quests dischipels eran pestgaders che avevan lavurà sin questas auas tut lur vita: els n'eran betg umens che pigliavan il panic uschè facilmain. Ma Marc di che las undas rumpevan en la barca e che la barca sa emplenia. Entant dormiva Jesus en la poppa, sin in tschiguel. Els al han dasdà cun ina dumonda che resuna anc adina tras tschientaners da suffrientscha umana: «Magister, na ta fa ti nagina quità che nus ruinain?» (Marc 4,38). Has ti gia pregà insatge fitg sumegliant? Quai che è capità lura è in dals mument il pli quietamain stupents da tut la Scrittura. Jesus «è sa auzà, ha smanatschà il vent e ditg al lai: Taje, sai quiet! Lura è il vent sa quietà, e i è vegnì ina gronda bunazza» (Marc 4,39). El n'ha betg pregà che la tempesta ristga. El n'ha betg dumandà il Bab per ils dischipels. El ha discurrì directamain al vent ed a l'aua sco in che ha l'autoritad sur els, perquai ch'el l'ha. Ils dischipels, che avevan temì la tempesta, han uss temì el, e sa dumandavan in l'auter: «Tgi è quel?» Quai è exactamain la dumonda che Marc less che nus ans fatschan. Ma na va betg memia svelt davant il tschiguel. Jesus era veramain, umanamain stanchel. El sa che quai munta dad esser sfatgà, dad esser en la barca cura ch'ils flials èn auts, dad esser circumdà da glieud trida. El n'è nagin Dieu dalunga che resta indifferent envers las tempestas da la vita umana. El è en la barca cun tai. Ed el ha l'autoritad sur tut quai che smanatscha da t'ir a fund oz. Medemamain la vusch che ha ditg «Taje, sai quiet!» al Lai da Galilea, po era discurrer en il caos da tias circumstanzas uss.

    Mussar il diAudio disponibel
  4. Di 4

    Il pan da la vita

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    La glieud aveva be vis insatge extraordinari: tschintgmilli persunas nutridas cun tschintg paungs e dus pesch. Ella era uschè impressiunada ch'ella ha vulì far Jesus retg cun forza. Ma Jesus saveva insatge ch'ella na saveva betg: ella cuntinuava dal pan, betg dal paner. Perquai als ha el manà, gentilmain e directamain, vers ina fam pli profunda che els n'avevan anc betg numnà. «Jau sun il pan da la vita», ha el ditg, «tgi che vegn tar mai, n'ha mai pli fam, e tgi che crai en mai, n'ha mai pli set» (Gion 6,35). Quai è ina da las gronda decleraziuns «Jau sun» da Jesus, e meritescha d'esser gustada plaunsieu. Il pan en il mund antic n'era betg in plat laterel: i era il past. I era la sopravivenza. Cura che Jesus piglia questa maletg, na discurra el betg d'in lux u d'ina meglieraziun da la vita. El di: jau sun quai senza che vus na pudais betg viver. La glieud aveva menziunà la manna en il desert, il pan miraculus che era crodà dal tschiel per sustegnair Israel durant quaranta onns en il desert. Jesus las curregia cun premura: betg Moses ha dà quest pan, mabain siu Bab, e il vair pan dal tschiel n'è betg insatge, mabain insatgi. «Perquai che il pan da Dieu è quel che vegn giu dal tschiel e dat la vita al mund» (Gion 6,33). Per in lecturs che legia per l'emprima giada, è l'invit qua meravigliusamain simpel: Jesus di che la fam la pli profunda che ti sentis, quella che nagina carriera, nagina relaziun, nagina success e nagin past na tutga, è vegnida creada per esser stgasada da el. Augustin ha exprimì quai da moda memorabla, ma betg cun pleds da la Scrittura: nossas olmas èn senza ruaus, fin ch'ellas ruaussan en Dieu. Jesus fa precis questa pretensiun davart sai svess. El è il ruaus che tia irrequietezza tschertga. Per il cardent che enconuscha questa vardad dapi onns, considerescha il vers 37: «Tut quai che il Bab ma dat, vegn tar mai, e tgi che vegn tar mai, na l'allontanesch jau en nagin cas.» Quest «en nagin cas» è absolut: sut nagina circumstanza, per nagin motiv na refusa el insatgi che vegn. Ti pos sa sentir squalifitgà tras tes sbagls, tes dubis, tia distanza. El di: vegn tuttina. Il pan è anc sin maisa. Ti es anc adina bainvegnì qua.

    Mussar il diAudio disponibel
  5. Di 5

    Tgi dis ti che jau sun?

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    En mintga vita sincera vegn in mument, en il qual l'opiniun da la massa na basta pli. Jesus saveva quai, e perquai ha el manà ses dischipels a Cesarea da Filippus, in lieu plain templs pagans e dal fracass da blers dieus, e ha mess la dumonda che penetrescha tut ils temps: «Tgi di la glieud che il Fil da l'uman saja?» Ils dischipels avevan respostas a maun. Intgins han dit Johannes il Battist. Auters Elia. Las opiniuns eran respectusas, schizunt lusingantas. Ma ellas eran fauss, e Jesus saveva quai. Perquai ha el insistì: «Ma vus, tgi manegiais vus che jau saja?» Petrus ha respundì senza smanchar: «Ti es il Christus, il Fegl da Dieu vivent.» Cinc pleds che han midà tut. Observa che Jesus n'ha betg lodà Petrus per sia ferma ductrina. El ha dit: «Beà eis ti, Simun Bar-Jona, perquai che carn e sang n'han betg revelà quai a ti, mabain mes Bab che è en tschiel.» Questa confessiun n'era betg ina prestaziun da Petrus, ella era in regal. Il savair tgi che Jesus è propi na vegn betg mo da pleds ingenius u da l'educaziun religiusa, mabain da Dieu che avra ils egls dal cor. Per tgi che legia per l'emprima giada, qua il terren sut ils pes: «il Christus» vul dir l'Unfrì, il rai empermess e il Salvader, vers il qual tut il Vegl Testament mussava. Petrus ha ditg: quel che nus aspectain, quel eis ti. Quai n'è nagina pretensiun pitschna. Quai è il barlasch, sin il qual la historia entira sa gira. Per la creditra e il creditent exercità, ponderescha quai: la risposta da Petrus è stada revelada, buc raschunada. Quant savens defendain nus nossa fidaglia sco sch'ella fiss en emprima lingia ina posiziun intellectuala, a la quala nus essan arrivads, e betg ina misericordia ch'è vegnida dada a nus. En la confessiun da Petrus datti ina umiliadad che nus perdain insaquantas giadas. Nus n'essan betg arrivads tar Jesus cun pensar. El ans è vegnì dà. La dumonda resta anc oz en la stanza tar tai. Il mund ha sias opiniuns: bun magister, exempel moral, figura istorica. Ma Jesus na dumonda betg tge che il mund di. El dumonda tge che ti disas. Tia risposta a questa dumonda è la chaussa la pli impurtanta che pertutga tai.

    Mussar il diAudio disponibel
  6. Di 6

    La Cruna

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Oz vegnin nus sin il terren il pli grev e il pli sant en tut ils Evangelis. Luca 23 ans maina sin ina collina numnada Calvaria, e nus na dastgain betg la passar en pressa. Dus malfatschents pendan da tuttas duas varts da Jesus. La fulla guarda. Ils chaus s'imitgan. Ils sudads giogan per ses vestgids. E en il center da tut quai pende il Figl da Dieu, quel che ha chalmà il mar ed ha resuscità ils morts, en silenzi e en suffrientscha. Ils emprims pleds che Luca renda da la cruschi n'èn betg in sbratg da desperaziun. Els èn ina empermischun: «Bab, perdunda ad els, perquai ch'els na san betg tge ch'els fan.» Ferma-te qua. Ils umans che batteven ils clavs n'han betg dumandà perdun. La fulla che s'imitgava n'ha betg dumandà. Ma Jesus ha pregà tuttina per quai. Quai n'è betg flaivlezza: quai è la pli stupenta mussada d'amur che il mund ha vis. Quel che avess tut il dretg da clamar giudicament, ha clamà puspè misericordia. Plussà capita insatge nunspetgà. In dals malfatschents che mora sper el, sa volva e di: «Jesus, regorda-te da mai cur che ti vegns en tes regnum.» El n'aveva nagin temp per sa laschar battegiar, nagins onns da servetsch fidel da purscher, nagins attestats religius. El aveva mo anc in suspir e ina fidanza desperada. E Jesus ha respundì: «Jau di a ti: Oz vegns ti a esser cun mai en paradis.» La grazia na dumonda nagin lung curriculum. Ella dumonda mo in cor ch'è sa volvì. Per quel ch'è nov, qua è il cor da questa part: Jesus n'è betg morts sco victima da las circumstanzas. El è mort per intenziun, per tai. Mintga irrisiun ch'el ha tschiffà, mintga clav ch'el ha suffert, era il pretsch pajà per il puccau uman, il tes e il mes. La cruschi è il lieu nua che giustia e misericordia sa sbaisan. Per quel che sa quai gia daditg, guarda anc ina giada quel malfatschent. El saveva bunamain nagut da teologia. Ma el saveva ch'el era culpant, el saveva che Jesus era innocent, ed el ha cret che Jesus aveva in regnum. Quai basta. Quai ha adina bastà. La cruschi ans regorda che la salvaziun n'è mai stada en connex cun quant che nus savain u quant daditg che nus avain servì. Ella dependa da nua che nus guardain cura che nus murin.

    Mussar il diAudio disponibel
  7. Di 7

    Realmain rexurrectà

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Ellas èn vegnidas avant la sorgiva dal sulegl e han purtà aromas per unscher in mort. Quai è il detagl che Luca ans dat, ed el è impurtant: questas dunnas n'eran betg vegnidas per vesair in miracul. Ellas eran vegnidas per finir ina sepultura. Per ellas era la spranza serrada davos ina crap. E lura era la crap davent. Dus angels en vestgadira glischanta han scuntrà ellas cun ina dumonda che tuna anc en mintga generaziun: «Tge tschertgais vus il vivent tar ils morts? El n'è betg qua, el è rexurrectà.» Questas pleds, el n'è betg qua, el è rexurrectà, èn il puntg decisiv da tuta la historia umana. Tut avant ellas era preparaziun. Tut suenter ellas è resposta. Las dunnas han currì. Petrus ha currì. E cura che Petrus è sa sbassà e ha guardà en la fossa vida, di Luca ch'el «vegniva a chasa, sa smirvegliond da tge che era capità». La smirvegliaziun è la resposta correcta. Ed ella resta quai. L'apostel Paulus, scrivond als Corintians decennis pli tard, mussa ils perditgs sco in protocol da tribunal: Jesus è cumparì a Petrus, lura ils dudesch, lura a daplü che tschintschient fratschuns ensemen, lura a Giacun, lura a tut ils apostels, ed al davos era a Paulus sez. Quai n'è nagina mitologia vestgida en pleds religius. Paulus di: dumonda els. La gronda part è anc en vita. Va e dumonda els tge ch'els han vis. La resurrecziun n'era betg in sentiment u in simbol, mabain in evenimaint cun perditgs. Per la lectura u il lectur nov, qua la buna nova en sia forma la pli simpla: la mort n'ha betg gudagnà. La fossa n'ha betg pudì tegnair el. E perquai ch'el è rexurrectà, è tut ver che el ha ditg davart sasez, tut ferm che el ha empermess a tai, e l'ultima pled sur tia vita n'è betg la mort, mabain la vita. Per la creditra e il creditent che porta questa vardad dapi onns: na lascha betg che la cunscharientscha ta fetschia perder la smirvegliaziun. Paulus n'è mai vegnì davent da quai. El ha numnà sasez «ina nascida avant il temp», anc sbalordì che il Christus rexurrectà era cumparì a el. La resurrecziun n'è betg infurmaziun da fund per tia fidaglia. Ella è il battacor da la fidaglia. El è rexurrectà. El è realmain rexurrectà. E perquai ch'el vivi, vegnas era ti a viver.

    Mussar il diAudio disponibel