Tut ils plans

Pardun

Set dis davart il retschaiver il perdun da Dieu e davart il emprender, cun siat agid, da til dar vinavant ad auters.

  1. Di 1

    Uschè lunsch sco l'ost è davent da l'ovest

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Imagina ti il tschiel stellà d'ina sirada clera: l'ost sa stenda davos tai, il vest davant tai, ed en il mez ina distanza uschè gronda che nagin pe human na la pudess mai passar. Quai è l'maletg che il psalmist prenda, cura ch'el prova da descriver tge che Dieu fa cun noss puccaus. El na metta betg mo da vart ni archivescha quai. El allontanescha. Cumplettamain. Per adina. "Uschè lunsch sco l'ost è davent dal vest, uschè lunsch allontanescha el nossas transgressiuns da nus" (Psalm 103,12). Il psalm cumenza cun ans regurdar tgi che quest Dieu è: betg in derschader lontan che fa il quint da nossas sbagls, mabain in Bab "misericordius e grazius, pazient e cun gronda bunted" (Psalm 103,8). Per tgi che legia per l'emprima giada, vala la paina da far ina pausa qua: il Dieu da la Bibla n'spetga betg per t'tschiffar en sbagl. El sa gia mintga sbagl che ti has fatg, e sia emprima moziun envers tai è misericordia, betg condemnaziun. Per quels che van gia onns cun il Segner, считa ina chaussa che ti has forsa betg remartgà. Il psalmist di che Dieu "sa tge pasta che nus essan, el sa che nus essan be pulvra" (Psalm 103,14). Il pled "el sa" porta qua tenerezza, betg sprezzi. Dieu na emblida betg nossa flaivlezza per dentant perder la pazienza, cura che nus stgarpegiain. El tegna nossa fragilitad en sia memoria cun la medema premura sco in bab che tegna in pitschen uffant: el sa tge che l'uffant na po anc betg purtar, ed è tenerezza per quest motiv. Quai müda tuttas nossas maniras da retschaiver il perdun. Bler dad ans acceptan il perdun da Dieu en il chau, ma portan il pais da la vargogna en il pèz durant onns. Il psalm na lascha betg quai. Sch'el ha allontanà tes puccau uschè lunsch sco l'ost è davent dal vest, na pos ti betg ir a l'ir a prender enavos. El n'exista betg pli. Quai che resta, eis ti: enconuschent, tegnì e amà d'in Bab, la misericordia da la quala è pli auta che ils tschials. Hancstà lascha questa vardad chapitar en in lieu concret. Pensa ad in sbagl che ti has trenà davos tai. Dieu l'ha gia allontanà. Ti na stos betg portar quai ch'el ha gia sepulì.

    Mussar il diAudio disponibel
  2. Di 2

    Settanta giadas set

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Peter ha pensà d'esser generus. En la cultura da ses temp instruivan ils rabbins per lunga che pardunar insatgi trais giadas saja dapli che avunda. Cura che Peter è sa fatg avant ed ha purschì set giadas, il dubel dal dumber spetgà e ina giada ensi per la buna mesira, ha el probablamain spetgà ina fatschada d'approvaziun. Mabain Jesus ha respondì cun in dumber che ha fermà mintga calculaziun: "Jau na di betg: fin a set giadas, mabain fin a settanta giadas set" (Matteus 18,22). Jesus n'ha betg fixà in nov limit da quatterschient nanta. El ha dismess il limit dal tut. Gist cura che ti cumenzas a dumbrar quantas giadas che ti has pardunà ad insatgi, has ti gia incumprais mal tge che perdun è. Il perdun, uschia sco Jesus til instruescha, n'è nagina transacziun cun in limit. I dat ina posiziun dal cor, ina che deriva dal fatg d'avair retschavì insatge uschè enorm che nagina debita che in auter human ans è memia, na po mai vegnir cumparegliada cun quai. La parabla che suonda renda quai fitg cler. In survient ha ina debita da tschintgmilli talents vers in retg, in dumber uschè absurd ch'el avess fatg rir la mulata. In sulet talent era circa vegn onns da paga. Tschintgmilli talents eran ina muntogna da debita impussibla e nunpajabla. Il retg pardunescha tut, libramain e cumplettamain. Lura chatta quest medem survient in cumpogn che ha ina debita da tschient denars vers el, var trais mais da paga, e til fa metter en praschun. Il cuntrast n'è betg ordvart subtil. El duai ans scutir ad in examen da noss agens cors. Quai è la dumonda che la parabla metta quietamain a mintga cartents: Sas ti, sas ti propi, quant che ti has survegnì pardunà? Betg sco in fatg teologic, mabain sco insatge che ti senas en tes uschs? Perquai che cura che questa debita daventa reala per nus, cura che nus chapin la muntogna da tschintgmilli talents che Dieu ha spustà per nus, cumenzan ils grevs da tschient denars che nus tegnain encunter auters a parair fitg auter. Pardunar ad auters è grev. Nagin na duai far sco sche quai fiss different. Mabain la via là entaifer cumenza adina il medem: turnar tar la crusch ed ans regurdar da tge che là è vegnì annullà per tai.

    Mussar il diAudio disponibel
  3. Di 3

    Perdunai sco che Dieu ha perdunà a vus

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Paul na va betg lev en quest tema. El cumenza cun ina glista, amarezza, ira, grit, discurs mal, malizia, e di als Efesers da bittar davent tut quai (Efesers 4,31). Per in lecturs che legia per l'emprima giada è «bittar davent» ina expressiun ferma. Ella munta da trair giu insatge, sco ch'ins trai giu in mantè. Questas chaussas n'èn betg be disavantatgs da maniera che vegnan controllads, ellas èn vestgadira che na tutgan betg tar insatgi che è vestgì cun Cristus. Lura vegn l'alternativa, e quella n'è betg simplamain «emprova pli fitg da esser gentil». Paul scriva: «Seiat buns ina cun l'autra, pitiaivels, e perdunai in l'auter, sco che Dieu ha perdunà a vus per amur da Cristus» (Efesers 4,32). La norma è da far restar senza flad. Betg «perdunai sco che vus vulais ch'i vegnia perdunà a vus». Betg «perdunai cura ch'els al meritan». Perdunai sco che Dieu per amur da Cristus ha perdunà a vus. La mesira da noss perdun duai esser la mesira dal Seu. A las Colossers vegn agiuntà in pled che lecturs rutinads surveseschan insacura memia svelt: «Sustegnai in l'auter» (Colossers 3,13). La pazienza è la cusrin quieta dal perdun. Il perdun ha da far cun in tort che è vegnì commess. La pazienza è la patientscha da mintga di che absorba il fretg dal viver ensemen cun umans nunperfetgs, las pitschnas irritaziuns, las flaivlezzas repetidas, las modas sco che l'umans èn simplamain. Tuttas duas èn necessarias. Tuttas duas èn pussaivlas be perquai che nus essan «elegids da Dieu, sants ed amads» (Colossers 3,12), umans che han survegnì in'identitad avant che vegnir dumandads da far in agid. Prenda tga l'ordinaziun en omadus passaschs: tgi che ti es vegn avant tge che ti fas. Ti es elegì, sant, amà, perquai vestga-ta cun misericordia cordiala, bunted, umilitad, mansuetudine, pazienza. Dieu na dumonda mai da fabritgar perdun our dal nagut. El dumonda da prender or da quai ch'è gia vegnì dà. Sche ti has fadia oz da perdunar ad insatgi, n'è l'invitaziun betg da chattar dapli forza da voluntad. Ella è da ir pli a fund en tia atgna amabladad, da star en la realitad che Dieu per amur da Cristus ha perdunà a ti, e da laschar che quai sguoli sur.

    Mussar il diAudio disponibel
  4. Di 4

    Il bab che curra

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Jesus ha raquintà questa istorgia a glieud che murmuravan che el retschaiva puccaders e mangiava cun els. Perquai stuain nus sentir il pais da l'audienza, avant che ir en la parabla. Ils fariseers e ils scribas n'eran betg umens frids e indifferents: els eran persunas profundamain religiusas che crajevan che la sanadad pretendia distanza dal net. Ed ussa ha Jesus respundì a lur murmuraziun betg cun in argument, mabain cun ina istorgia davart in bab. La dumonda dal fegl pli giuven, "dà a mi la part da la facultad che tutga a mi" (Luc 15,12), era en quella cultura bunamain tuttina sco giavischar la mort al bab. El vuleva l'ierta senza la relaziun. El vuleva quai che il bab aveva, betg il bab sez. Ed il bab ha dà a el. Gia quai è in purtret da la grazia: la libertad che Dieu ans dat, era da ans allontanar da el. Il fegl va a finir a pasculär portgs en in pajais lontan, quai che per in auditur giudaic fiss stà la pli bassa degradaziun imaginabla. Ed alura di il text: "el è ì en sai" (Luc 15,17). Quest pled merita da star ina pezza. Ir en sai n'è betg medem sco daventar dignus. Il plan dal fegl, cura ch'el sa auza, è anc adina transactiunal: el vul offrir da daventar in servitur pajà, per guadagnar sia part. El n'spetga anc betg ina restauraziun. El exercitescha in pled. Ma il bab observa. "Cura ch'el era anc lunsch davent, ha ses bab vis el" (Luc 15,20). Il bab spetgava. E cura ch'el ha vis il mat, n'ha el betg spetgà il pled. El ha currì. En l'Orient antic na curriva betg in um da dignitad, quai valeva sco indignus. Il bab ha currì tuttina, è crudà enturn il culiez da ses fegl e l'ha bitschà. Il mat cumenza ses pled exercità, ed il bab l'interrumpa cun ina festa. Quai è il Dieu che Jesus revelescha a glieud religiusa che murmura, ed era a nus. El n'è betg a la porta cun ils bratschs sfurmads, spetgond d'udir sche tia scusa basta. El curra. El ha spetgà per tai. Ed avant che tes pleds sajan finids, clama el gia per il vestgì, l'anè e la festa.

    Mussar il diAudio disponibel
  5. Di 5

    Bab, perduna ad els

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Imaginescha la scena: ina collina ordaifer las müras da Ierusalem, trais crusches encunter il tschiel e ina fulla che ha passentà la damaun a deridar l'um en il center. Ils schuldads han gist battì ils zuppels tras ses mauns e ses pes. Ils manaders religius ridan cun ironia. La fulla smaladescha. Ed exact en quel mument, buca suenter che la dolur è sa quietada, buca cura che la fulla è daventada silenziusa, avra Jesus la bucca e di: «Bab, perduna ad els, perquai che els na san betg tge ch'els fan» (Luca 23:34). Sche ti n'has mai legì quests pleds, lascha che els arrivan plaun en tai. Sche ti als has legì tschient ga, empruva da als udir sco per l'emprima giada. Quai che fa tut ensemen uschè sbalorditiv, è il temp. El na spetga betg fin ch'el è a l'aise. El na spetga betg che las persunas sa cuntanschian e dumandan. El prega per lur perdun, entant che ils zuppels èn anc frestgs, entant che las ladainas volan anc. Quai n'è betg perdun sco sentiment, mabain perdun sco decisiun, in act da la voluntad ancrà en l'amur. Jesus aveva chapì insatge che nus emblidain savens: las persunas che al fastidiavan, operavan en ina tschorventa spirituala. «Els na san betg tge ch'els fan.» Quest pled n'è nagina scusa per il puccau; el è ina fanestra sin la misericordia da Dieu, che scuntra las umans là nua che lur chapientscha ha ses cunfin. Pli tard vegnin nus a Fatschas 7 e chattain Stefan, l'emprim martir cristian, che vegn lapidà da ina fulla irada. Entant che las crappas crollan, scriva Luca ch'el «ha clamà cun vusch auta: Segner, na tschenta betg quest puccau sin lur quint» (Fatschas 7:60). Stefan era vegnì uschè transformà da l'Spiert da Cristus, che la empermischun da la crusch è daventada la preghiera da ses ultim suspir. Quai n'era betg in cas. Stefan aveva vis tge che Jesus ha fatg, e quai era creschì uschè profund en el, ch'i ha purtà frutg en sia uriala la pli grevaivla. Ussa la dumonda quieta ed penetranta per oz: tgenin è il num il pli grev sin tia glista? Tgi è la persuna, il cuntrafar da la quala stringia anc adina insatge en tes pèz? Jesus n'ha betg fatg quella preghiera or d'ina distanza cumadaivla. El l'ha fatga da la crusch. Quai munta che il perdun, ver, char e fortifitgà da l'Spiert, è pussaivel er en mesa la plaga, betg mo cura ch'ella è sanada. Ti na dastgas betg sentir quai l'emprim. Ti pos al decider l'emprim e dumandar Dieu da laschar suandar il sentiment.

    Mussar il diAudio disponibel
  6. Di 6

    Confessiun e nettiaziun

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    I dat ina sort grevezza che sa metta en ils ossa, cura che insatge betg confessà resta memia lunsch en l'olma. Il psalmist la enconuscheva bain. En il Psalm 32 scriva el d'in temp avant la confessiun, cura ch'el aveva taschentà ses puccau: «Mes ossa èn sa consumads, cura ch'jau hai smirlà tut il di» (Psalm 32:3). Quai è ina descripziun vivida e corporala da tge che la culpa fa ad in uman da l'intern or. El na discurra betg da la culpa sco term giuridic, mabain sco experientscha, insatge che al ha svidà sco ina siccadad svida la terra. Lura ha el confessà. Ed tut è sa midà. L'apostel Gion, che scriva tschientaners pli tard, metta la medema verdad en la glisch la pli clera: «Sche nus confessain noss puccaus, è El fidaivel e just e ans perdunescha noss puccaus e ans nettegescha da tut la nunjustia» (1 Gion 1:9). Observa ils dus pleds che Gion unescha: fidaivel e just. Dieu na ans perdunescha betg perquai ch'El è indulgent u perquai ch'El guarda vi dad ina vart. El ans perdunescha perquai ch'El è fidaivel a sias empermischuns da l'alianza e perquai che la giustia è gia vegnida satisfatga sin la crusch. Il perdun n'è betg Dieu che plia las reglas; i è Dieu che las onurescha, tras Cristus. Per il lectur che vegn per l'emprima giada, qua la furma simpla: confessar n'è betg exequir in ritual per gudagnar la favur da Dieu. Quai è simplamain da esser d'accord cun Dieu davart tge che è vair, che nus avain puccà, che quai importa e che nus avain basegn da sia misericordia. Il pled grec original porta l'idea da dir il medem sco Dieu di. Cura che nus confessain, bandunain nus da cuntrastar a Dieu davart noss stadi e stain da la medema vart sco El. Quai è ina posiziun d'umilitad, ed ella avra la porta. Per il cartent experimentà, consideresch quai: David di en il Psalm 32 che, cura ch'el ha renconuschì ses puccau, ha Dieu perdunà «la culpa da mes puccau» (Psalm 32:5), ina frasa che renforza sasezza, sco sche Dieu avess perdunà betg mo l'act, mabain era la ravusch distorta sut el. Quai è la profunditad da tge che nettiar munta. Ti n'es betg mo perdunà sin palpiri; ti es lavà. Tut quai che ti has purtà quietamain, tut quai che ti has sperà che nagin, ed era betg Dieu, na remartgia, oz è in bun di per al metter en la glisch. El è fidaivel. El è just. Ed El vegn a nettiar.

    Mussar il diAudio disponibel
  7. Di 7

    Viver libers

    La lectura d'oz

    Meditaziun

    Questa emna avain nus fatg ina lunga via: da l'ampleza che tolla il flad dal perdun da Dieu fin tar l'ovra chara e purtada da l'Spiert da dar vinavant quest perdun ad auters. Oz arrivain nus tar la dumonda, vers la quala tut quest viadi ans ha manads: co para quai da viver propi liber? Betg mo savair la doctrina dal perdun, betg mo avair in mument cumovent da liberaziun, mabain As lubir da passentar ils dis ordinaris sco insatgi che n'è betg pli tegnì sco ustagi da vegliardas plajas u da vegls torts. Il profet Michea ans dat ina da las pli bellas maletgs dal perdun da Dieu en tutta la Scrittura. El scriva d'in Dieu che ha "plaschair da la clemenza" e che chatscha "tut nossas puccaus en la profunditad dal mar" (Michea 7,18-19). Quest maletg dal mar profund è fatg cun intenziun. En il mund antic era la profunditad dal mar il lieu il pli inaccessibel e il pli nunenconuschent che l'uman saveva s'imaginar. Dieu na metta betg tias puccaus en in armari. El na las tegna betg en reserva. El las tschiffa en in lieu, dal qual ellas na pon betg turnar. Betg per nagut ch'ils veglias predicaturs dettan da dir: El las tschiffa en il mar e metta si ina tavla cun l'inscripziun "Scumandà da pescar". Paul, scrivend als Romans, maina questa libertad entaifer las relaziuns da mintgadi. "Na t'less betg surmanar dal mal, mabain surmuna il mal cun il bun" (Romans 12,21). Quai è la furma pratica da viver liber. Quai na muntella betg da far sco sche tut ils torts fissan dretgs u sco sche la dolur n'era mai stada. Quai muntella da refusar che il mal haja l'ultim pled en tia istorgia. Mintga act da vera buntad vers insatgi che t'ha fatg tort è ina decleraziun che ti n'ès betg ses praschuner. Ti ès liber, e ti das la decisiun da viver uschia. Suenter che questa emna sa serra, rumegia co che la libertad sa mussa en tes corp, en tes plan dal di e en tias relaziuns. Il perdun retschavì da Dieu n'è betg ina transacziun che ti has terminà l'emprim di per lura ir vinavant: i dat l'aria che ti respiras mintga damaun. E il perdun dà ad auters n'è betg in sulet mument dramatic, mabain ina pratica quotidiana, savens ina decisiun quotidiana, da betg laschar che il passà domineschia il preschent. Ti eras creà per viver liber. Cun sia grazia pos ti far quai.

    Mussar il diAudio disponibel