Zeven dagen met zachte woorden uit de Schrift voor tijden van verlies, op weg met de God die nabij is de gebrokenen van hart.
Dag 1
Lezing van vandaag
Overdenking
Er is een naam voor God waar de meesten van ons pas aan denken als de bodem onder ons wegvalt. Paulus, die schrijft vanuit zijn eigen lange lijst van schipbreuken, slagen en slapeloze nachten, opent zijn brief aan de Korinthiërs niet met een strategie of een verklaring, maar met een naam: "de Vader der barmhartigheden en de God aller vertroosting" (2 Korinthe 1:3). Let op dat woordje: aller. Niet wat troost, niet af en toe troost, niet troost voor het verdriet dat Hij het waard acht. Alle troost. Hij beoordeelt onze verliezen niet voordat Hij besluit er te zijn. De psalmist komt nog dichterbij in Psalm 34:19: "De HEERE is nabij de genen die gebroken zijn van hart, en Hij verlost de verslagenen van geest." Het woord nabij betekent dichtbij, hier, niet op afstand toekijkend vanaf een veilige plek. In de oude wereld was een gebroken hart niet slechts een gevoel; het was een toestand van totale ineenstorting, het soort verdriet dat een mens dubbelklapt. En juist daar, op die dubbelgeklapte plek, zegt de Schrift dat God het dichtstbij komt. Uw ineenstorting stoot Hem niet af. Hij beweegt zich erop toe. Paulus voegt iets toe dat lezers die nieuw zijn misschien verrast, en dat langjarige gelovigen misschien vergeten zijn: God troost ons, "opdat wij ook zouden kunnen troosten degenen die in allerlei verdrukking zijn, door de vertroosting waarmede wij zelven van God getroost worden" (2 Korinthe 1:4). Jouw verdriet is geen doodlopende weg. Het wordt, nu al, verweven tot iets wat op een dag een ander zal bereiken in zijn of haar eigen donkere uur. Dat hoef je nog niet te zien. Je hoeft alleen te ontvangen wat Hij je vandaag aanbiedt. Als je in de eerste, rauwe uren van het verlies zit, hoef je geen kracht te veinzen en geen vrede te fabriceren. Je bent uitgenodigd om eenvoudig dichtbij Hem te zijn, Die al dicht bij jou is. Breng de gebroken stukken mee. Hij is de God aller vertroosting, en dat omvat ook de jouwe.
Dag 2
Lezing van vandaag
Overdenking
Twee van de stilste en meest verpletterende woorden van heel de Schrift staan in Johannes 11:35: "Jezus weende." Het is het kortste vers van de Bijbel, en misschien wel het belangrijkste voor iedereen die nu in rouw zit. Laat het eerst bezinken voordat we verdergaan. Jezus weende. Hij was zojuist aangekomen bij het graf van Zijn vriend Lazarus. Maria had zich aan Zijn voeten geworpen, met woorden die doordrenkt waren van het soort verdriet dat zich niets aantrekt van fatsoen: "Heere, indien Gij hier geweest waart, mijn broeder ware niet gestorven" (Johannes 11:32). Ze beschuldigt Hem niet. Ze vertelt eenvoudig de waarheid van haar pijn, en ze vertelt die aan de juiste Persoon. Jezus verbetert haar theologie niet. Hij begint niet meteen aan een preek over de opstanding. De Schrift zegt dat Hij "Zich bewoog in den geest, en Zichzelven ontstelde" (vers 33), en toen weende Hij. Dit is wat het zo bijzonder maakt: Jezus wist al wat Hij zou gaan doen. Binnen enkele minuten zou Lazarus levend uit dat graf komen. Het wonder had Hij al die tijd in Zijn handen. En toch weende Hij. Dat betekent dat Zijn tranen geen tranen van wanhoop of onmacht waren, maar tranen van liefde. Hij weende niet omdat Hij geen antwoord had, maar omdat de mensen van wie Hij hield pijn leden. Het verdriet van hen die Hij liefhad bewoog Hem tot tranen, ook al kende Hij het einde. Voor de ervaren lezer: sta hier even bij stil. De eeuwige Zoon van God, door wie alle dingen gemaakt zijn, stond bij een graf en huilde. Rouw is geen falen van het geloof. Het is geen teken dat u niet gelooft in de opstanding. Jezus geloofde in de opstanding meer dan wie ook die ooit geleefd heeft, en toch weende Hij. Uw tranen zijn geen tegenspraak van uw vertrouwen op God. Het kan zelfs zijn dat ze een van de meest oprechte gebeden zijn die u ooit bidt. Hij ziet u vandaag in uw verdriet. En Hij is er niet onbewogen onder.
Dag 3
Lezing van vandaag
Overdenking
Psalm 23 is zo vertrouwd dat we hem gemakkelijk lezen zoals we een straatnaambord lezen: onze ogen glijden eroverheen zonder echt stil te staan. Laten we daarom vandaag helemaal vertragen en opmerken waar deze geliefde psalm ons werkelijk brengt. David belooft geen leven zonder dalen. Hij leidt ons er recht naartoe. "Al ging ik ook in het dal der schaduw des doods, ik zou geen kwaad vrezen" (Psalm 23:4). Het dal is echt. De schaduw is echt. David doet niet alsof het anders is, en wij ook niet. Wat alles verandert, is het voorzetsel: door. Niet het dal in om er te blijven, maar er doorheen. Er is beweging, er is richting, er is een andere kant. En er is een Metgezel. "Want Gij zijt met mij; Uw stok en Uw staf, die vertroosten mij." De stok van de herder diende om roofdieren af te weren, de staf om de schapen op smalle paden te leiden en te steunen. Beide zijn aanwezig in het dal. Bescherming en leiding: precies wat we nodig hebben als we niet helder kunnen zien. Voor wie dit voor het eerst leest, is het goed te weten dat David schreef vanuit ervaring. Hij was zelf herder geweest voordat hij koning werd, en hij wist wat het betekende bange dieren door gevaarlijk terrein te leiden. Hij schrijft geen theorie, hij schrijft een getuigenis. Hij was in het dal geweest. Hij had de schaduw gevoeld. En hij had de Herder getrouw bevonden. Voor wie al jaren met God wandelt: bedenk dat het dal van de schaduw niet de afwezigheid van de Herder is, maar een van de plaatsen waar Hij het meest persoonlijk en nabij is. De groene weiden en stille wateren van vers 2 en 3 zijn heerlijk, maar in vers 4 gaat David over van spreken over God naar spreken tot Hem. "Gij zijt met mij." De intimiteit groeit in het donker. Waar je vandaag ook bent in het dal, je gaat er niet alleen doorheen. De Herder kent elke stap van dit pad, en Hij is niet van je zijde geweken.
Dag 4
Lezing van vandaag
Overdenking
Johannes, de laatste overlevende apostel, schrijft Openbaring als oude man in ballingschap op het eiland Patmos. Hij heeft bijna iedereen overleefd van wie hij hield. Hij heeft de gemeente zien lijden. En juist in die omstandigheden geeft God hem een visioen zo overweldigend en zo teder dat het al tweeduizend jaar bedroefde harten draagt: "En God zal alle tranen van hun ogen afwissen; en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geschrei, noch moeite zal meer zijn; want de eerste dingen zijn voorbijgegaan" (Openbaring 21:4). Voor wie de Bijbel voor het eerst leest, is het de moeite waard stil te staan bij het beeld van God die tranen afwist. Dit is geen afstandelijke, zakelijke handeling: dit is een Vader die zich bukt naar het gezicht van Zijn kind. De God die sterrenstelsels tot bestaan sprak, wordt afgebeeld terwijl Hij iets doet wat zo innig is dat het een zachte hand en een nabije aanwezigheid vraagt. Elke traan die je ooit hebt gehuild, is gezien. Elk ervan zal op een dag persoonlijk en teder worden aangeraakt. De passage opent met een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, en dan volgt de grote aankondiging: "Zie, de tabernakel Gods is bij de mensen, en Hij zal bij hen wonen, en zij zullen Zijn volken zijn, en God zelf zal bij hen zijn, hun God zijnde" (vers 3). Het woord tabernakel draagt het gewicht van het hele Oude Testament in zich: de plaats waar hemel en aarde elkaar ontmoetten, waar Gods tegenwoordigheid rust vond te midden van Zijn volk. Johannes zegt: alles wat eerder maar gedeeltelijk waar was, is nu volledig, blijvend en onherroepelijk waar. God met ons. Niet op bezoek. Wonend. Voor de ervaren gelovige: let op dat vers 5 zegt: "Zie, Ik maak alle dingen nieuw", en niet: "Ik maak nieuwe dingen." Hij gooit niet weg wat was. Hij vernieuwt het. De mensen van wie je hebt gehouden en die je hebt verloren, het leven dat door verdriet is veranderd: niets daarvan valt buiten het bereik van dat woord: nieuw. Dit is geen ontsnapping aan de werkelijkheid. Dit is de meest realistische hoop die er bestaat, uitgesproken door Hem Die op de troon zit en eraan toevoegt: "want deze woorden zijn waarachtig en getrouw." Verdriet is echt. En dit ook.
Dag 5
Lezing van vandaag
Overdenking
Er is een verdriet waarvoor de wereld geen verlichting biedt: het verdriet van te staan bij een graf en je af te vragen of het afscheid werkelijk voor eeuwig is. De gelovigen in Thessalonica kenden dat verdriet. Sommigen van hun geliefden waren gestorven voordat Jezus terugkwam, en zij vreesden dat die dierbaren iets misten, dat zij achtergelaten waren. Paulus schrijft hun niet om hun droefheid af te keuren, maar om haar een andere richting te geven. Hij zegt niet: "Treur niet." Hij zegt iets veel tederders en veel nauwkeuriger: "opdat gij niet bedroefd zijt, gelijk als de anderen, die geen hope hebben" (1 Thessalonicenzen 4:13). Het verschil zit niet in de tranen, maar in wat er aan de andere kant van de tranen staat. Dan doet Paulus iets bijzonders. Hij verankert de hoop op de opstanding niet in wensdenken, maar in wat al gebeurd is. "Want indien wij geloven, dat Jezus gestorven en opgestaan is, alzo zal God ook degenen, die in Jezus ontslapen zijn, met Hem brengen" (1 Thessalonicenzen 4:14). De opstanding van Christus is niet slechts een troost, zij is het bewijs. Omdat Hij uit het graf is opgestaan, heeft het graf niet het laatste woord over hen die Hem toebehoren. De redenering is zo hecht als het lege graf. Voor een lezer die hier voor het eerst mee kennismaakt: "ontslapen" is hier het zachte woord dat de Schrift gebruikt voor de dood van een gelovige. Geen vernietiging, maar rust, met een ontwaken in het vooruitzicht. Voor de ervaren gelovige: sta hierbij stil, want Paulus zegt dat God hen *met* Hem zal brengen. Wie wij in Christus verloren hebben, wacht niet ergens alleen. Zij zijn bij de Heere, en wanneer Hij komt, komen zij ook. Dit gedeelte eindigt met een beeld dat de kerk al tweeduizend jaar troost: een geroep, een bazuin, een opstanding, een weerzien, en dan dit: "en alzo zullen wij altijd met den Heere wezen" (1 Thessalonicenzen 4:17). Niet voor een tijd. Altijd. Welk verlies u vandaag ook met u meedraagt, laat dat woord "altijd" langzaam en diep in u werken. Het verdriet is echt. Maar deze hoop is dat ook. En deze hoop is geen gevoel: het is een belofte, getekend met de opstanding.
Dag 6
Lezing van vandaag
Overdenking
Sla je ogen op. Daar begint deze dag. De schrijver van Psalm 121 kijkt omhoog naar de bergen en stelt de vraag die elk rouwend hart vroeg of laat in zijn eigen taal stelt: vanwaar komt mijn hulp? Het is geen vraag van wanhoop, maar een vraag die onderweg is naar een antwoord. En het antwoord komt meteen, zeker en onhaastig: "Mijn hulp is van den HEERE, Die hemel en aarde gemaakt heeft" (Psalm 121:2). Hij Die de bergen heeft gevormd, is dezelfde Die jouw roepen hoort. Laat die verhouding maar tot je doordringen. Wat volgt in Psalm 121 is een van de meest beschermende gedeelten in heel de Schrift. De Heere zal je voet niet laten wankelen. Hij sluimert niet. Hij is je schaduw, je Bewaarder, je wacht bij je uitgaan en je ingaan. Voor iemand in rouw zijn dit geen abstracte beloften, maar een hand op de schouder in het donker. Misschien voel je je volkomen onvast, alsof de grond onder het gewone leven is verschoven. De psalm spreekt rechtstreeks in dat gevoel: Hij waakt. Hij dommelt niet. Hij raakt door de omvang van het heelal niet afgeleid van de kleinheid van jouw persoonlijke pijn. Jeremia schreef Klaagliederen in het puin van Jeruzalem, omringd door een verwoesting die zo totaal was dat ze bijna onvoorstelbaar is. En toch schrijft hij vanuit die ruïne woorden die elk wereldrijk hebben overleefd: "Het zijn de goedertierenheden des HEEREN, dat wij niet verteerd zijn, omdat Zijn barmhartigheden geen einde hebben. Zij zijn alle morgen nieuw; Uw trouw is groot" (Klaagliederen 3:22-23). Merk op: hij zegt niet dat de omstandigheden veranderden. Hij zegt dat hij iets voor de geest haalde. Hoop is in de donkerste tijden vaak een daad van bewust gedenken. Voor wie dit voor het eerst leest: Jeremia doet niet alsof alles goed is. Midden in echte verwoesting kiest hij ervoor te gedenken wat hij weet dat waar is over God. Voor de ervaren gelovige: bedenk dat "alle morgen nieuw" betekent dat de barmhartigheid die je vandaag nodig hebt, niet door gisteren is opgebruikt. Zijn barmhartigheden zijn geen beperkte voorraad. Wat deze morgen ook brengt, en rouw kan ochtenden bijzonder zwaar maken, er is verse barmhartigheid in, die al op je wacht.
Dag 7
Lezing van vandaag
Overdenking
Zeven dagen hebben wij samen door het dal gelopen. Vandaag komen we niet aan het einde van het verdriet, maar aan bij de grond eronder: de grond die niet kan wegzakken. In Romeinen 8:35 stelt Paulus een vraag die bijna klinkt als een uitdaging: "Wie zal ons scheiden van de liefde van Christus?" En alsof hij elk donker antwoord voorziet dat het menselijk hart kan terugfluisteren, noemt hij ze op: verdrukking, benauwdheid, vervolging, honger, naaktheid, gevaar, zwaard. Hij spreekt niet theoretisch. Hij haalt een psalm aan over de hele dag gedood worden. Hij weet hoe lijden er van binnenuit uitziet. En dan volgt een van de grote keerwoorden van heel de Schrift: "Maar." Geen beleefde tegenspraak, maar een triomfantelijk nee. "Maar in dit alles zijn wij meer dan overwinnaars, door Hem, Die ons liefgehad heeft" (Romeinen 8:37). Let goed op de woorden: niet *ondanks* deze dingen, maar *in* deze dingen. De overwinning is niet dat het zware wordt weggenomen. Ze is de aanwezigheid van Hem die ons liefhad, die ons vasthoudt midden in het zware, onverslagen. Daarna rekt Paulus de taal tot het uiterste op om zeker te weten dat er niets doorheen glipt. Dood. Leven. Engelen. Overheden. Tegenwoordige dingen. Toekomende dingen. Hoogte. Diepte. Enig ander schepsel. Hij bouwt een lijst zonder gaten. Niets in de geschapen orde, en verdriet, hoe verwoestend ook, hoort bij de geschapen orde, kan in de liefde van God reiken en u daaruit wegtrekken. Voor wie dit voor het eerst leest, is dit het eenvoudigste en meest overweldigende: u kunt door God niet ongeliefd worden. Niet door iets wat u is overkomen, niet door iets wat u vreest. Voor de ervaren gelovige: blijf stilstaan bij "de liefde Gods, die in Christus Jezus is, onze Heere" (Romeinen 8:39). Die liefde is niet abstract. Ze is gevestigd in een Persoon, Hij die de dood inging en terugkwam. Hij heeft u niet liefgehad van een veilige afstand. Hij is er helemaal ingegaan. En omdat Hij dat deed, is er geen plek waarheen uw verdriet u kan brengen waar Zijn liefde niet al is geweest en al op u wacht. U bent niet alleen. U bent nooit alleen geweest. En niets, helemaal niets, kan dat ongedaan maken.