Επτά ημέρες με τρυφερά λόγια της Γραφής για εποχές απώλειας, περπατώντας με τον Θεό που είναι κοντά στους συντετριμμένους στην καρδιά.
Ημέρα 1
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Υπάρχει ένα όνομα του Θεού που οι περισσότεροι από εμάς δεν σκεφτόμαστε να επικαλεστούμε, μέχρι να χαθεί το έδαφος κάτω από τα πόδια μας. Ο Παύλος, γράφοντας μέσα από τον δικό του κατάλογο ναυαγίων, ραβδισμών και άγρυπνων νυχτών, ανοίγει την επιστολή του προς τους Κορινθίους όχι με στρατηγική ή εξηγήσεις, αλλά με ένα όνομα: «ο Πατήρ των οικτιρμών και Θεός πάσης παρηγορίας» (Β' Κορινθίους 1:3). Πρόσεξε αυτή τη λέξη: πάσης. Όχι κάποια παρηγοριά, όχι περιστασιακή παρηγοριά, όχι παρηγοριά για το πένθος που Εκείνος κρίνει άξιο. Κάθε παρηγοριά. Δεν βαθμολογεί τις απώλειές μας πριν αποφασίσει αν θα εμφανιστεί. Ο Ψαλμωδός πλησιάζει ακόμη περισσότερο στον Ψαλμό 34:18: «Ο Κύριος είναι πλησίον των συντετριμμένων την καρδίαν, και τους ταπεινούς το πνεύμα σώζει». Η λέξη πλησίον σημαίνει κοντά, εδώ δίπλα, όχι από απόσταση, παρακολουθώντας από κάποιο ασφαλές μέρος. Στον αρχαίο κόσμο, μια συντριμμένη καρδιά δεν ήταν απλώς ένα συναίσθημα: ήταν μια κατάσταση ολικής κατάρρευσης, το είδος του πένθους που διπλώνει τον άνθρωπο στα δύο. Και ακριβώς εκεί, στο διπλωμένο στα δύο σημείο, λέει η Γραφή ότι ο Θεός πλησιάζει περισσότερο. Δεν αποστρέφεται την κατάρρευσή σου. Κινείται προς αυτήν. Ο Παύλος προσθέτει κάτι που μπορεί να εκπλήξει όσους διαβάζουν για πρώτη φορά και να το έχουν ξεχάσει όσοι πιστεύουν χρόνια: ο Θεός μας παρηγορεί «δια να δυνάμεθα ημείς να παρηγορώμεν τους εν πάση θλίψει διά της παρηγορίας, με την οποίαν ημείς παρηγορούμεθα παρά του Θεού» (Β' Κορινθίους 1:4). Το πένθος σου δεν είναι αδιέξοδο. Υφαίνεται, ακόμη και τώρα, σε κάτι που κάποτε θα φτάσει σε άλλον άνθρωπο στη δική του σκοτεινή ώρα. Δεν χρειάζεται να το δεις ακόμη. Χρειάζεται μόνο να δεχτείς ό,τι σου προσφέρει Εκείνος σήμερα. Αν βρίσκεσαι στις πρώτες, ωμές ώρες της απώλειας, δεν χρειάζεται να παριστάνεις τον δυνατό ούτε να κατασκευάσεις ειρήνη. Είσαι καλεσμένος απλώς να πλησιάσεις Εκείνον που είναι ήδη κοντά σου. Φέρε τα σπασμένα κομμάτια. Είναι ο Θεός πάσης παρηγορίας, και το πάσης σημαίνει και για σένα.
Ημέρα 2
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Δύο από τις πιο σιωπηλά συγκλονιστικές λέξεις σε ολόκληρη τη Γραφή βρίσκονται στο Κατά Ιωάννην 11:35: «Εδάκρυσεν ο Ιησούς.» Είναι ο συντομότερος στίχος της Αγίας Γραφής, και ίσως ο πιο σημαντικός για όποιον βιώνει πένθος αυτή τη στιγμή. Άφησέ τον να σε αγγίξει, πριν προχωρήσουμε. Εδάκρυσεν ο Ιησούς. Μόλις είχε φτάσει στον τάφο του φίλου Του, του Λαζάρου. Η Μαρία είχε πέσει στα πόδια Του, και τα λόγια της ήταν γεμάτα από εκείνο το πένθος που δεν νοιάζεται για τύπους: «Κύριε, εάν ήσο εδώ, δεν ήθελεν αποθάνει ο αδελφός μου» (Κατά Ιωάννην 11:32). Δεν Τον κατηγορεί. Απλώς λέει την αλήθεια του πόνου της, και την λέει στο σωστό Πρόσωπο. Ο Ιησούς δεν διορθώνει τη θεολογία της. Δεν ξεκινά αμέσως ένα κήρυγμα για την ανάσταση. Η Γραφή λέει ότι «ενεβριμήθη εν τω πνεύματι και εταράχθη» (εδ. 33), και έπειτα: εδάκρυσε. Αυτό που το κάνει αξιοθαύμαστο είναι ότι ο Ιησούς ήδη γνώριζε τι επρόκειτο να κάνει. Σε λίγα λεπτά ο Λάζαρος θα έβγαινε ζωντανός από τον τάφο. Κρατούσε το θαύμα στα χέρια Του σε όλη τη διάρκεια. Κι όμως έκλαψε. Αυτό σημαίνει ότι τα δάκρυά Του δεν ήταν δάκρυα απελπισίας ή αδυναμίας: ήταν δάκρυα αγάπης. Δεν έκλαιγε επειδή δεν είχε απάντηση, αλλά επειδή οι άνθρωποι που αγαπούσε υπέφεραν. Ο πόνος των αγαπημένων Του Τον συγκίνησε μέχρι δακρύων, ακόμη κι όταν γνώριζε το τέλος. Για τον έμπειρο αναγνώστη, στάσου λίγο σε αυτό: ο αιώνιος Υιός του Θεού, δι' ου έγιναν τα πάντα, στάθηκε μπροστά σε έναν τάφο και έκλαψε. Το πένθος δεν είναι αποτυχία της πίστης. Δεν είναι ένδειξη ότι δεν πιστεύεις στην ανάσταση. Ο Ιησούς πίστευε στην ανάσταση περισσότερο από οποιονδήποτε έζησε ποτέ, κι όμως έκλαψε. Τα δάκρυά σου δεν αντιφάσκουν με την εμπιστοσύνη σου στον Θεό. Μπορεί μάλιστα να είναι μία από τις πιο ειλικρινείς προσευχές που θα κάνεις ποτέ. Σε βλέπει στο πένθος σου σήμερα. Και δεν μένει ασυγκίνητος.
Ημέρα 3
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Ο Ψαλμός 23 είναι τόσο γνώριμος που κινδυνεύουμε να τον διαβάζουμε όπως διαβάζουμε μια πινακίδα δρόμου: τα μάτια μας περνούν από πάνω του χωρίς να σταματούν πραγματικά. Γι' αυτό σήμερα ας επιβραδύνουμε εντελώς και ας προσέξουμε πού μας οδηγεί πραγματικά αυτός ο αγαπημένος ψαλμός. Ο Δαβίδ δεν υπόσχεται μια ζωή χωρίς κοιλάδες. Μας οδηγεί κατευθείαν σε μία. «Και εάν περιπατήσω εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θέλω φοβηθή κακόν» (Ψαλμός 23:4). Η κοιλάδα είναι αληθινή. Η σκιά είναι αληθινή. Ο Δαβίδ δεν προσποιείται το αντίθετο, και ούτε εμείς πρέπει. Αυτό που τα αλλάζει όλα είναι ότι περπατάμε μέσα από την κοιλάδα. Όχι για να μείνουμε εκεί, αλλά για να τη διασχίσουμε: υπάρχει κίνηση, υπάρχει κατεύθυνση, υπάρχει μια άλλη πλευρά. Και υπάρχει ένας Σύντροφος. «Διότι συ είσαι μετ' εμού· η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αυταί με παρηγορούσι.» Η ράβδος του ποιμένα χρησίμευε για να διώχνει τα αρπακτικά, η βακτηρία για να καθοδηγεί και να στηρίζει τα πρόβατα στα στενά μονοπάτια. Και τα δύο είναι παρόντα στην κοιλάδα. Προστασία και καθοδήγηση, ακριβώς ό,τι χρειαζόμαστε όταν δεν βλέπουμε καθαρά. Όποιος διαβάζει για πρώτη φορά καλό είναι να γνωρίζει ότι ο Δαβίδ έγραψε από πείρα. Υπήρξε ο ίδιος ποιμένας πριν γίνει βασιλιάς και ήξερε τι σημαίνει να οδηγείς φοβισμένα ζώα μέσα από επικίνδυνο έδαφος. Δεν γράφει θεωρία, γράφει μαρτυρία. Είχε βρεθεί στην κοιλάδα. Είχε νιώσει τη σκιά. Και είχε βρει τον Ποιμένα πιστό. Για εκείνον που περπατά με τον Θεό εδώ και χρόνια, σκέψου αυτό: η κοιλάδα της σκιάς δεν είναι απουσία του Ποιμένα, είναι ένα από τα μέρη όπου Εκείνος είναι πιο προσωπικά και πιο ειδικά παρών. Οι πράσινες βοσκές και τα ήσυχα νερά των εδαφίων 2 και 3 είναι ένδοξα, αλλά στο εδάφιο 4 ο Δαβίδ περνά από το να μιλά για τον Θεό στο να μιλά απευθείας σε Εκείνον. «Συ είσαι μετ' εμού.» Η οικειότητα βαθαίνει μέσα στο σκοτάδι. Οπουδήποτε κι αν βρίσκεσαι σήμερα στην κοιλάδα, δεν την περπατάς μόνος. Ο Ποιμένας γνωρίζει κάθε βήμα αυτού του μονοπατιού και δεν έφυγε από το πλευρό σου.
Ημέρα 4
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Ο Ιωάννης, ο τελευταίος εν ζωή απόστολος, γράφει την Αποκάλυψη ως γέροντας εξόριστος στο νησί Πάτμος. Έχει επιζήσει σχεδόν όλων όσων αγάπησε. Έχει δει την εκκλησία να υποφέρει. Και μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Θεός του δίνει ένα όραμα τόσο απέραντο και τόσο τρυφερό, που στηρίζει θλιμμένες καρδιές εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια: «Και θέλει εξαλείψει ο Θεός πάντα δάκρυον από των οφθαλμών αυτών, και ο θάνατος δεν θέλει είσθαι πλέον, ούτε πένθος ούτε κραυγή ούτε πόνος θέλει είσθαι πλέον· διότι τα πρώτα παρήλθον» (Αποκάλυψη 21:4). Για όποιον διαβάζει για πρώτη φορά, αξίζει να σταθεί στην εικόνα του Θεού που σκουπίζει τα δάκρυα. Δεν είναι μια απόμακρη, διοικητική ενέργεια: είναι ένας Πατέρας που γονατίζει μπροστά στο πρόσωπο ενός παιδιού. Ο Θεός που έφερε στην ύπαρξη τους γαλαξίες με τον λόγο Του απεικονίζεται να κάνει κάτι τόσο οικείο, που χρειάζεται ένα απαλό χέρι και μια κοντινή παρουσία. Κάθε δάκρυ που έχεις χύσει έχει φανεί. Κάθε ένα από αυτά θα το φροντίσει κάποτε προσωπικά και τρυφερά. Το χωρίο ξεκινά με καινούργιο ουρανό και καινούργια γη, και έπειτα έρχεται η μεγάλη διακήρυξη: «Ιδού, η σκηνή του Θεού μετά των ανθρώπων, και θέλει σκηνώσει μετ' αυτών, και αυτοί θέλουσιν είσθαι λαοί αυτού, και αυτός ο Θεός θέλει είσθαι μετ' αυτών Θεός αυτών» (εδ. 3). Η λέξη σκηνή κουβαλά το βάρος ολόκληρης της Παλαιάς Διαθήκης: τον τόπο όπου ο ουρανός συναντούσε τη γη, όπου η παρουσία του Θεού αναπαυόταν ανάμεσα στον λαό Του. Ο Ιωάννης λέει: ό,τι ήταν πριν αληθινό μόνο εν μέρει, είναι τώρα πλήρως, μόνιμα, αμετάκλητα αληθινό. Ο Θεός μαζί μας. Όχι ως επισκέπτης. Ως κάτοικος. Για τον έμπειρο πιστό, πρόσεξε ότι ο στίχος 5 λέει: «Ιδού, καινά πάντα ποιώ», όχι «ποιώ καινούργια πράγματα». Δεν πετά ό,τι υπήρξε. Το ανακαινίζει. Οι άνθρωποι που αγάπησες και έχασες, η ζωή που το πένθος άλλαξε, τίποτε από αυτά δεν βρίσκεται έξω από την εμβέλεια αυτού του λόγου: καινούργιο. Δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα. Είναι η πιο ρεαλιστική ελπίδα του σύμπαντος, που την εκφράζει Εκείνος που κάθεται στον θρόνο και προσθέτει: «διότι οι λόγοι ούτοι είναι αληθινοί και πιστοί». Το πένθος είναι αληθινό. Και αυτό επίσης.
Ημέρα 5
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Υπάρχει ένα πένθος για το οποίο ο κόσμος δεν προσφέρει θεραπεία: το πένθος του να στέκεσαι μπροστά σε έναν τάφο και να αναρωτιέσαι αν ο αποχαιρετισμός είναι πραγματικά για πάντα. Οι πιστοί της Θεσσαλονίκης γνώριζαν αυτό το πένθος. Μερικοί από τους αγαπημένους τους είχαν πεθάνει πριν επιστρέψει ο Ιησούς, και φοβούνταν ότι εκείνοι είχαν κάπως χάσει, ότι είχαν μείνει πίσω. Ο Παύλος τους γράφει όχι για να επιπλήξει τη λύπη τους, αλλά για να την κατευθύνει. Δεν λέει: «Μην πενθείτε.» Λέει κάτι πολύ πιο τρυφερό και πολύ πιο ακριβές: «δια να μη λυπήσθε καθώς και οι λοιποί οι μη έχοντες ελπίδα» (Α΄ Θεσσαλονικείς 4:13). Η διαφορά δεν βρίσκεται στα δάκρυα, αλλά σε ό,τι στέκεται στην άλλη πλευρά τους. Στη συνέχεια ο Παύλος κάνει κάτι αξιοσημείωτο. Στηρίζει την ελπίδα της ανάστασης όχι σε ευσεβείς πόθους, αλλά σε ό,τι έχει ήδη συμβεί. «Επειδή εάν πιστεύωμεν ότι ο Ιησούς απέθανε και ανέστη, ούτω και τους κοιμηθέντας διά του Ιησού θέλει φέρει ο Θεός μετ' αυτού» (Α΄ Θεσσαλονικείς 4:14). Η ανάσταση του Χριστού δεν είναι απλώς παρηγοριά: είναι η απόδειξη. Επειδή Εκείνος βγήκε από τον τάφο, ο τάφος δεν έχει τον τελευταίο λόγο για όσους Του ανήκουν. Η λογική είναι τόσο σταθερή όσο το άδειο μνήμα. Για όποιον διαβάζει για πρώτη φορά, το «κοιμούνται» είναι εδώ η τρυφερή λέξη που χρησιμοποιεί η Γραφή για τον θάνατο του πιστού: όχι εκμηδένιση, αλλά ανάπαυση, με ένα ξύπνημα που έρχεται. Για τον έμπειρο πιστό, στάσου λίγο σε αυτό: ο Παύλος λέει ότι ο Θεός θα τους φέρει *μαζί* με Αυτόν. Εκείνοι που χάσαμε εν Χριστώ δεν περιμένουν κάπου μόνοι. Είναι με τον Κύριο, και όταν Εκείνος έρθει, έρχονται κι αυτοί. Αυτό το χωρίο κλείνει με μια εικόνα τόσο ζωντανή που παρηγορεί την εκκλησία εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια: μια κραυγή, μια σάλπιγγα, μια ανάσταση, μια επανένωση, και έπειτα αυτό: «και ούτω πάντοτε θέλομεν είσθαι μετά του Κυρίου» (Α΄ Θεσσαλονικείς 4:17). Όχι για μια εποχή. Πάντοτε. Όποια απώλεια κι αν κουβαλάς σήμερα, άφησε τη λέξη «πάντοτε» να κάνει αργά και βαθιά το έργο της μέσα σου. Το πένθος είναι αληθινό. Αλλά είναι αληθινή και αυτή η ελπίδα. Κι αυτή η ελπίδα δεν είναι συναίσθημα: είναι υπόσχεση υπογεγραμμένη με ανάσταση.
Ημέρα 6
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Σήκωσε τα μάτια σου. Από εδώ αρχίζει αυτή η ημέρα. Ο συγγραφέας του Ψαλμού 121 κοιτάζει ψηλά προς τα βουνά και θέτει το ερώτημα που κάθε πονεμένη καρδιά θέτει κάποτε με τη δική της γλώσσα: από πού θα έρθει η βοήθειά μου; Δεν είναι ερώτημα απελπισίας, είναι ένα ερώτημα καθ' οδόν προς την απάντηση. Και η απάντηση έρχεται αμέσως, βέβαιη και ήρεμη: «Η βοήθειά μου έρχεται από του Κυρίου, του ποιήσαντος τον ουρανόν και την γην» (Ψαλμός 121:2). Εκείνος που έπλασε τα βουνά είναι ο ίδιος που ακούει την κραυγή σου. Άφησε αυτή την αναλογία να εγκατασταθεί μέσα σου. Ο,τι ακολουθεί στον Ψαλμό 121 είναι ένα από τα πιο προστατευτικά αποσπάσματα ολόκληρης της Γραφής. Ο Κύριος δεν θα αφήσει το πόδι σου να γλιστρήσει. Δεν θα νυστάξει. Είναι η σκιά σου, ο φύλακάς σου, ο προστάτης σου στην έξοδο και στην είσοδο. Για έναν άνθρωπο που πενθεί, αυτές δεν είναι αφηρημένες υποσχέσεις: είναι ένα χέρι στον ώμο μέσα στο σκοτάδι. Μπορεί να νιώθεις εντελώς ασταθής, σαν να μετατοπίστηκε το έδαφος κάτω από την καθημερινή ζωή. Ο ψαλμός μιλά κατευθείαν σε αυτό το συναίσθημα: Εκείνος αγρυπνεί. Δεν κοιμάται. Το μέγεθος του σύμπαντος δεν Τον αποσπά από τη μικρότητα του δικού σου πόνου. Ο Ιερεμίας έγραψε τους Θρήνους μέσα στα ερείπια της Ιερουσαλήμ, περιτριγυρισμένος από μια καταστροφή τόσο ολοκληρωτική που μόλις γίνεται να την φανταστεί κανείς. Κι όμως, μέσα από αυτά τα ερείπια, γράφει λόγια που επέζησαν κάθε αυτοκρατορίας: «Των ελέων του Κυρίου είναι ότι δεν απωλέσθημεν, διότι δεν έλειψαν οι οικτιρμοί αυτού. Είναι νέοι κάθε πρωΐ· μεγάλη η πίστις σου» (Θρήνοι 3:22-23). Πρόσεξε: δεν λέει ότι άλλαξαν οι συνθήκες. Λέει ότι έφερε κάτι στον νου του. Η ελπίδα, στις πιο σκοτεινές εποχές, είναι συχνά μια συνειδητή πράξη μνήμης. Για όποιον διαβάζει για πρώτη φορά: ο Ιερεμίας δεν προσποιείται ότι όλα πάνε καλά. Επιλέγει, μέσα σε πραγματική καταστροφή, να θυμηθεί ό,τι γνωρίζει ως αληθινό για τον Θεό. Για τον έμπειρο πιστό: σκέψου ότι το «νέοι κάθε πρωΐ» σημαίνει πως το έλεος που χρειάζεσαι σήμερα δεν έχει εξαντληθεί από το χθες. Οι οικτιρμοί Του δεν είναι περιορισμένο απόθεμα. Ό,τι κι αν φέρνει αυτό το πρωί, και το πένθος έχει τον τρόπο να κάνει τα πρωινά ιδιαίτερα δύσκολα, μέσα του υπάρχει φρέσκο έλεος που ήδη σε περιμένει.
Ημέρα 7
Η σημερινή ανάγνωση
Στοχασμός
Περπατήσαμε μαζί επτά ημέρες μέσα από την κοιλάδα, και σήμερα φτάνουμε όχι στο τέλος του πένθους, αλλά στο έδαφος κάτω από αυτό, το έδαφος που δεν υποχωρεί. Ο Παύλος θέτει στους Ρωμαίους 8:35 ένα ερώτημα που ακούγεται σχεδόν σαν πρόκληση: «Τις θέλει μας χωρίσει από της αγάπης του Χριστού;» Και έπειτα, σαν να προλαβαίνει κάθε σκοτεινή απάντηση που θα μπορούσε να ψιθυρίσει η ανθρώπινη καρδιά, τις απαριθμεί: θλίψη, στενοχώρια, διωγμός, πείνα, γυμνότητα, κίνδυνος, μάχαιρα. Δεν μιλά θεωρητικά. Παραθέτει έναν ψαλμό για το να θανατώνεται κανείς ολόκληρη την ημέρα. Ξέρει πώς φαίνεται ο πόνος από μέσα. Και τότε έρχεται μία από τις μεγάλες λέξεις στροφής σε ολόκληρη την Γραφή: «Αλλά». Όχι μια ευγενική διαφωνία, αλλά μια θριαμβευτική άρνηση. «Αλλ' εις πάντα ταύτα υπερνικώμεν διά του αγαπήσαντος ημάς» (Ρωμαίους 8:37). Πρόσεξε προσεκτικά τη φράση: όχι *παρά* αυτά, αλλά *μέσα* σε αυτά. Η νίκη δεν είναι η αφαίρεση του δύσκολου πράγματος. Είναι η παρουσία Εκείνου που μας αγάπησε, που μας κρατά μέσα στο δύσκολο, αήττητους. Μετά ο Παύλος τεντώνει τη γλώσσα στα άκρα της για να βεβαιωθεί ότι τίποτα δεν θα ξεφύγει από το δίχτυ. Θάνατος. Ζωή. Άγγελοι. Αρχές. Τα ενεστώτα. Τα μέλλοντα. Ύψωμα. Βάθος. Οποιοδήποτε άλλο κτίσμα. Χτίζει έναν κατάλογο χωρίς κενά. Τίποτα στην κτιστή τάξη, και το πένθος, όσο συντριπτικό κι αν είναι, ανήκει στην κτιστή τάξη, δεν μπορεί να φτάσει μέσα στην αγάπη του Θεού και να σε τραβήξει έξω από αυτήν. Για τον πρώτο αναγνώστη, αυτό είναι το πιο απλό και συγκλονιστικό: δεν μπορείς να πάψεις να αγαπιέσαι από τον Θεό. Όχι από κάτι που σου συνέβη, όχι από κάτι που φοβάσαι. Για τον έμπειρο πιστό, στάσου στα λόγια «της αγάπης του Θεού, της εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών» (Ρωμαίους 8:39). Η αγάπη δεν είναι αφηρημένη. Βρίσκεται σε ένα Πρόσωπο, Εκείνον που μπήκε στον θάνατο και επέστρεψε. Δεν σε αγάπησε από ασφαλή απόσταση. Μπήκε ολόκληρος μέσα. Και επειδή το έκανε, δεν υπάρχει μέρος όπου μπορεί να σε πάει το πένθος σου και να μην έχει ήδη φτάσει εκεί η αγάπη Του και να μη σε περιμένει. Δεν είσαι μόνος. Ποτέ δεν ήσουν μόνος. Και τίποτα, τίποτα, δεν μπορεί να το κάνει αναληθές.